Tourism and Sustainable Development. A Case Study in East-Africa

Tourism and sustainable development Op deze site vind je de thesis die Gert D. in 2001 maakte in Arusha. Interessant werk dat exemplarisch kan zijn voor 'toerisme in het zuiden.' Al verschillen de omstandigheden van regio tot regio en van land tot land, de pijnpunten komen steeds terug: de macht van de internationale touroperators, hun controle over de aanvoerlijnen van het toerisme (de luchtvaartmaatschappijen) en de marketing naar de toeristen toe, m.a.w. zij bepalen voor een groot stuk waar toeristen op af komen. In de landen die toeristen ontvangen is er de corruptie bij de overheid en het gebrek aan controle en participatie van de lokale bevolking. Tenslotte de lokale kleinschalige touroperators die kampen met een gebrek aan gekwalificeerd personeel, nauwelijks kapitaal hebben om te investeren en elkaar doodconcureren in een waanzinnige prijzenslag. Deze laatsten worden vaak nog als onderaannemers tegen elkaar uitgespeeld door de internationale bedrijven.
In de twee laatste hoofdstukken wordt het voorbeeld bekeken van Longido, een Massaai dorp dat met steun van de Nederlandse ngo SNV haar eigen toerisme project kon uitbouwen. De steun werd in 2000 afgebouwd en nu functioneert het project op zichzelf. De inleidende beschrijving van de gemeenschap met haar sociale organisatie is nogal kort maar dat wordt goedgemaakt met de uitgebreide beschrijving van het project dat als belangrijkste boodschap draagt, de verantwoordelijkheid van zowel de toerist als de lokale bevolking. In tegendeel tot bij het gewone toerisme participeert die lokale bevolking en draagt er ook de vruchten van, zowel individueel als collectief. Duurzaamheid en een participatieve aanpak dus. En het werkt! Ondanks de terechte kritische bemerkingen op het einde.
(Het doet me denken aan het overlegmodel dat in het Braziliaanse Porto Alegre wordt gehanteerd)
Op de site nog wat leuke extra's zoals geluidsfragmenten van interviews en een zoekmogelijkheid doorheen de tekst van de hele tekst. De moeite alleszins.

Revival van de Zeppelin

Maartse buien en Aprilse grillen kunnen het niet meer verhelen: de lente is in het land. En zoals vanouds begint het dan te kribbelen bij velen. Want ondertussen is weer een succesvolle editie van de Landencocktail gepasseerd. Ook de Adventure Affair is voorbij, en zelfs het vakantiesalon trok weer veel volk. Iedereen heeft zijn vakantie gepland of is er volop mee bezig. Tijd om nog eens te denken aan wat andere aspecten en die vakantie te spiegelen aan de toekomst. Met andere woorden, hoe duurzaam reizen we? Kunnen de landen waar we naar toe reizen een graantje meepikken? Zullen onze kinderen ook nog de mogelijkheid hebben om die mooie, ongerepte plekken te bezoeken – ze zijn steeds dunner gezaaid. En wat met het milieu? Duurzaam toerisme geeft niet het definitieve antwoord op al deze vragen, maar als we er niet met zijn allen dringend gaan achterstaan dan is het antwoord ongetwijfeld negatief.

http://www.vakantiespiegel.nl/
Een informatieve site met heel wat erg toegankelijke teksten over wat duurzaam toerisme is en hoe we allemaal kunnen trachten onze vakantie een duurzamer karakter te geven. Het is veel tekst en het leest het best als je ze uitdrukt. Voor een aantal landen hebben ze een lijst met duurzame accommodaties en specifieke informatie over gedragscodes, mensenrechten, respect voor milieu en praktische tips.

http://www.duurzaamtoerisme.be/
Natuurlijk is er ook de kennisdatabank van het Infopunt Duurzaam Toerisme. Hier kan de die-hard terecht voor meer theoretische achtergrond.

http://www.tegastin.nl/
Elke Joker reiziger krijgt (indien beschikbaar over dat land) een boekje uit de reeks “Te Gast In” mee. De reeks heeft een eigen website.
Leuk hier is ook een nieuw initiatief voor iedereen die met kinderen op reis wil of reeds ervaringen hierover wil delen. De uitgevers zijn hierover een boek aan het samenstellen waarop je reeds kan intekenen. Binnenkort komt er ook een speciale website waar iedereen tips e.d. kwijt zal kunnen. Kijk alvast op http://www.tegastin.nl/kidsopreis.html

http://www.voetafdruk.be/
Nog nooit gehoord over de ecologische voetafdruk? Dan moet je je dringend eens informeren. Kan de aarde ons wel blijven dragen? Jij leeft, dus je gebruikt een stukje aarde. Hoeveel? Dat hangt af van wat en hoe(veel) je consumeert. Op deze planeet is ruim 11 miljard hectare grond beschikbaar om van te leven. We zijn met ongeveer 6 miljard mensen en nog een hele hoop andere levende wezens. Dat betekent dat ieder van ons recht heeft op ongeveer 1,7 hectare (is ruim 3 voetbalvelden per persoon). De gemiddelde Belg gebruikt echter 6,7 hectare per persoon (13 voetbalvelden), de Amerikaan 9,7 hectare (19 voetbalvelden). Ruim te veel dus. De landen uit het zuiden echter gebruiken minder dan waar ze recht op hebben, de Tanzaniaan zit aan 1 hectare, de Indiër doet het met slechts 0,8 hectare. Denk daar eens over na tijdens je volgende reis…
Op http://www.voetafdruk.be/html/voetafdruk/test/test.htm kan je je eigen ecologische voetafdruk laten meten.

http://www.chooseclimate.org/flying/mapcalc.html
Wil je wel eens weten wat je precies verbruikt aan energie bij je vliegtuigreis? Deze site mét heuse wereldkaart rekent het voor je uit. En pas op, het resultaat is niet voor gevoelige kijkers… Een pleidooi om even na te denken voor je weer op het vliegtuig stapt. Voor de meeste kleinere afstanden zijn er tegenwoordig trouwens wel goede alternatieven te vinden.

Overigens wordt er al een tijdje nagedacht over milieuvriendelijk luchtverkeer. Kijk maar eens op http://www.platformluchtschepen.nl/. Of wat zou je ervan zeggen om, in de nabije toekomst, de zeppelin te nemen naar Barcelona?

Mangroves en de bescherming van de tropische kusten

Iedereen die de Tsunami-berichtgeving met een enigszins kritisch oor heeft gevolgd kon zich, ondanks alle ellende, vragen stellen bij de oorzaken van de ramp. Zo werd algemeen gesteld dat de omvang van de ramp uitsluitend te wijten was aan een natuurfenomeen waaraan verder niemand iets kon verhelpen. Dat is op zijn zachts gezegd niet helemaal juist. Natuurlijk was er het ontbreken van een behoorlijk waarschuwingssysteem, als evidente kritiek. (Halvelingse berichten over de Noord-Amerikaanse marine die alles zou hebben zien aankomen maar niets communiceerde naar de landen die in gevaar verkeerden zijn wel nooit echt bevestigd...).
Anderzijds is het vooral de arme bevolking die het dichtst bij de kust woont en dus het hardst getroffen werd. Zij waren niet verzekerd en onbeschermd tegen het natuurgeweld (overigens een constante bij natuurrampen overal ter wereld waar verpauperde groepen mensen verplicht worden te gaan wonen op de kwetsbaarste plekken).
Grote hotelcomplexen daarentegen zijn steeds in handen van grote touroperatoren die vaak op allerlei manieren verzekert waren tegen rampspoed of alleszins genoeg financiële middelen kunnen mobiliseren om snel weer 'up and running' te zijn.

Eén van de grootste problemen voor al deze kuststreken is van ecologische aard: door de intensieve garnalenteelt, de overbevissing en de constante druk van bouwpromotoren en kusttoerisme werd het fragiele evenwicht van de kuststroken ernstig aangetast. Koraalriffen en magrovewouden zijn op vele plaatsen nagenoeg verdwenen. Net die ecosystemen die vroeger een efficiënte dam opwierpen tegen het watergeweld van vloedgolven. In de laatste 50 jaar verdween meer dan de helft van 's werelds mangrovewouden!
Prof. Philip Folk (VUB) weet meer over deze problematiek en pleegde er een boeiend artikel over op de website van Attac.

Carfree cities zijn 'carefree' cities

Leefbare steden zijn maakbaar. Het wordt in steeds bredere kringen erkend en herkend. Het aantal publicaties over stadsplanning, openbaar vervoer en gezond wonen in de stad neemt hand over hand toe. Enkele maanden geleden kocht ik op het Europees Sociaal Forum in Londen een interessant werkje van Harley Sherlock "cities are good for us." Interessant vooral omwille van zijn lange historische aanloop voor hij bij de moderne stadsomgeving uit komt.
Nu komt de Amerikaan J.H. Crawford met een boek over autovrije steden: "carfree cities." Daarin ontwikkelt de auteur, een internationaal vermaard specialist in stadsplanning, een ingenieus model voor nieuwe steden waar auto's overbodig worden. Nieuw is dat hij een mooi uitgewerkte website aan het boek koppelt: http://www.carfree.com. Naast zijn theoretische modellen voor nieuwe autovrije steden zet hij een aantal oorspronkelijke autoluwe steden in de kijker zoals Venetië en de historische Marokkaanse keizersteden. Via een fototour kan je door deze oude steden 'wandelen,' zonder gevaar overreden te worden. Prachtige foto's overigens.

Ondanks de mogelijke tegenwerpingen van bewoners en winkeliers is het niet moeilijk te bedenken welk toeristisch potentieel je opent door op zijn minst de binnensteden te ontsluiten voor voetgangers. Vraag maar aan de middenstanders in de vele winkel-wandelstraten van onze binnensteden, die eerst met een lichte paniek werden bevangen toen hun straat autovrij werd gemaakt, want "de klanten zouden wegblijven als ze niet meer tot voor de deur konden rijden." Niet dus, tot grote tevredenheid van de winkeliers bleven de klanten allerminst weg, meer nog, ze maakten er een uitstap van. Want zeg nu zelf, hoe veel aangenamer is het niet om rustig voorbij de vitrines te wandelen, om de straat te kunnen oversteken zonder omkijken. Alles dat je hoort zijn stemmen en voetstappen, geen lawaaierige motoren of uitlaatgassen in je gezicht.

In het Engels zit er trouwens maar één letter verschil op "carfree" en "carefree," dat kan geen toeval zijn.

Plaatselijke bevolking vaak verstoken van vetpotten toerisme

Zelf kan ik er niet bij zijn dit jaar, op het Wereld Sociaal Forum. Gelukkig stuurde het Mondiaal Magazine MO* wel hun redacteur Alma De Wallsche en vond zij de tijd om tussen de honderden andere thema's door de actualiteit rond duurzaam toerisme op te pikken. Ze schreef er prompt een artikel over op Globalisering.com. Om vast te stellen dat er nog veel werk aan de winkel is, vooraleer arme bevolkingen in het zuiden een graantje mee kunnen pikken van de grootste industrie ter wereld...

Optimistische geluiden over toerisme in Afrika 2005

Volgens de Nederlandse nieuwsbrief "Afrikanieuws" belooft 2005 een goed toeristisch jaar te worden voor het continent:
"Neem Kenia, dat laat dit jaar een geweldig herstel in het aantal bezoekers zien. De Kenya Tourist Board sluit niet uit dat in 2004 een miljoen mensen Kenia zullen bezoeken. Dat zou een verdubbeling zijn van het aantal bezoekers in 2003.'De populariteit van Afrika als toeristenbestemming zal ook in 2005 groeien', verwacht Harco van Uden van Miles Travel, een reisorganisatie in Den Bosch met Afrika als specialisatie.'Afrika is relatief veilig en door de lage stand van de dollar voor veel toeristen aantrekkelijker dan ooit. Ook kreeg Afrika de organisatie van grote sportevenementen als Formule 1 (2006) en WK voetbal (2010) toegewezen. Dat brengt Afrika op een positieve manier in het nieuws.'En waar gaat het in 2005 in Afrika naar toe? Als eerste noemen we Zuid-Afrika, daar kan het in toeristisch opzicht niet op. Andere klassieke bestemmingen die blijven trekken zijn Egypte, Tunesië,Marokko, Kenia, Tanzania, Botswana en Namibië. Hoewel de politieke en economische crisis in Zimbabwe westerse toeristen niet direct raakt, blijven ze er in alle waarschijnlijkheid ook in 2005 nog weg. Zambia en Mozambique zijn relatieve nieuwkomers die in de belangstelling blijven staan. Landen als Ethiopië, Oeganda, Mali en Burkina trekken de fijnproevers, de massa's blijven hier vooralsnog weg.En zijn er nog nieuwe bestemmingen? Reisorganisatie Sawadee heeft in 2005 twee nieuwe Afrikaanse bestemmingen in het aanbod opgenomen: Kameroen en Togo. De reis door Togo is in combinatie met Benin. Een afwisselende reis, want "nergens in Afrika leven zoveel verschillende bevolkingsgroepen in een dergelijk klein gebied. Elke bevolkingsgroep heeft haar eigen kenmerken, die je niet alleen terugvindt in hun uiterlijk, maar ook in de taal, de huizenbouw en het alledaagse leven."Ook de omschrijving van de Kameroen-reis van Sawadee maakt nieuwsgierig: "Kameroen ligt op een belangrijk kruispunt in de Afrikaanse geografie. Het noorden lijkt op een wig die in de Islamitische Sahel is geduwd, waardoor het land veel bezocht wordt door handeldrijvende volkeren uit Tsjaad, Niger en Nigeria. Het groene, vochtige Zuiden daarentegen bestaat uit regenwoud waar naast jager-verzamelaars ook rivierstammen te vinden zijn die al eeuwen zaken doen met Europese ontdekkingsreizigers."
Aanmelden op de nieuwsbrief via http://www.afrikanieuws.nl/

"Lonely Planet krijgt altijd de schuld" - Tony Wheeler over toerisme en duurzaamheid

Een leuk artikel op de één maand jonge nieuwssite http://www.globalisering.com/ . Al zitten beide gesprekspartners, de intervieuwster Iris Pronk en Tony Wheeler 'himself' soms wat op hun eigen eilandje.

Lonely Planet blijft een fenomeen en het klopt dat de gidsen steeds geprobeerd hebben haar lezers aan te zetten tot respectvol gedrag op reis. De samenvattingen van geschiedenis, cultuur en maatschappij voorin zijn nog steeds interessant als inleiding en ideaal om je op bus, trein of vliegtuig snel wat in te lezen. Blijft dat ze met hun houding tegenover Birma volgens mij een uitschuiver hebben gemaakt...

Een wereld vol muziek

Ik herinner me het nog als gisteren. Op een verjaardagsfeestje, ergens begin jaren ’90 van de vorige eeuw. De feestneus van die avond kreeg als cadeau het succesplaatje Bachata Rosa van Juan Luis Guerra. Het cd’tje waarmee de van oorsprong Dominicaanse Amerikaan de wereld hitlijsten bestormde. Voor mij was het de start van een wilde periode waarin Latinomuziek onze nachten in een tropische waas dompelde waar salsa en merengue onze lenden beheersten. Natuurlijk kenden we allemaal Bob Marley uit onze jeugd. Dat monument uit Jamaica dat er eind jaren ’70 al in slaagde om de wereld te laten kennis maken met muzikale vormen van verzet, heel anders dan wij hier kenden. Maar de echte doorbraak van de zg. wereld muziek situeert zich toch eerder begin jaren ’90. Ondertussen zijn vele grote muzikanten uit het zuiden erin geslaagd om zich te onderscheiden – voor wie er nog aan zou twijfelen, wereldmuziek is een containerbegrip bij uitstek. Een verzamelterm dus, die voor de critici, en zo zijn er nogal wat, steeds leger wordt. Want naast de bekende muziekstijlen uit latinohoek (salsa, merengue, bachata, samba, tango etc.) kennen we nu ook soukous, high life, Arabesque of Rai (Afrika), Bhangra of Morlam (Azië), llanera en paranda (Latijns-Amerika) en zo kan je nog een heel tijdje doorgaan. Juan Luis Guerra schijnt zich ondertussen verschanst te hebben in de evangelische kerk. Zo zie je maar hoe het succes rare gevolgen kan hebben.

http://www.worldmusic.net
De website voor héél veel wereldmuziek. Het netwerk ontstond in 1994 en ging in zee met de bekende Rough Guide reisgidsen om samen de compilatie-cd’s uit te brengen die een aanvulling konden brengen op de gidsen. Na verloop van tijd verschenen ook de "World Music Rough Guide" boeken, die onderhand een status van bijbel hebben verkregen onder liefhebbers en specialisten. Op de site vindt je zowat de hele catalogus van cd’s, met bestelmogelijkheid, of wat dacht je…
Maar Worldmusic.net is ook een heus netwerk, met nieuws van het wereld muziek front, nieuwe releases, veel muziek te downloaden enzovoort.

http://www.realworldrecords.com/
Het label van het Britse popicoon Peter Gabriel, die veel gedaan heeft voor artiesten uit het zuiden. Mensen zoals Geoffrey Oryema en Sheila Chandra bijvoorbeeld. Je vindt er nieuws, tourdata en een echte "audiowall" met geluidsfragmenten om naar hartelust te grasduinen.

http://www.africanhiphop.com/
Leuke en zeer informatieve site over de laatste muzikale uitspattingen over heel het Afrikaanse continent met een splinternieuwe navigeerkaart waar je per land kan kijken en luisteren wie er vandaag het mooie weer maakt op muziekgebied.

http://www.warr.org/guerra.html
Voor de liefhebbers: de volledige discografie van Juan Luis Guerra.

http://www.wereldmuziek.startkabel.nl/
Tenslotte: waarschijnlijk het meest volledige Nederlandstalige overzicht van alles wat maar enigszins met wereldmuziek te maken heeft. Dus, lijstjes, labels, instrumenten, regionale overzichten, evenementen, artiesten enz.

Het toeristisch potentieel van Ethiopië

http://allafrica.com/stories/200411300959.html

Volgens de Ethiopische 'tourism commissioner' Abdullahi Yusuf Suker zal toerisme in Ethiopië binnen vijf jaar belangrijker zijn dan de koffie-export, op dit moment de belangrijkste bron van buitenlandse valuta. Toerisme maakt momenteel 2 procent uit van het bruto nationaal product van Ethiopië. Het heeft een aandeel van 15 procent in de exportinkomsten. De minister verwacht een blijkbaar flinke groei in toerisme. Koffie is nu nog goed voor 37 procent van de exportinkomsten. De export van 145.000 ton koffie bracht afgelopen jaar ruim 200 miljoen dollar op.

Een beetje een rare voorspelling is dat. Zelfs met de historisch lage koffieprijzen die maken dat koffieboeren nauwelijks nog hun dagelijks bakje troost verdienen is een dusdanige groei van het toerisme die deze sector zou overstijgen nogal onrealistisch. De uitspraak van de commissioner zal dus eerder wishful thinking zijn. Een belangrijke aantrek van toerisme, dat vergt zware investeringen. Het verarmde land heeft die niet, dus het geld moet van het buitenland komen. Maar zonder een minimum aan stabiliteit en toeristische troeven zijn de internationale touroperators niet geïnteresseerd. En stranden heeft het land bvb ook niet meer sinds de afsplitsing van Eritrea. Voor de basisinfrastructuur zijn zware leningen nodig die het reeds failliete land opzadeld met nog meer intrestbetalingen.
Zelfs voor goedkoop rugzak toerisme is er nauwelijks infrastructuur. De bevolking is verpauperd, een groot deel van hen is afhankelijk van voedselhulp en familiehotelletjes zijn dun gezaaid. In 2004 startte de overheid een programma om meer dan 2 miljoen mensen weg te halen van de Oostelijke hooglanden. Neen, de 'toeristen' die Suker zijn land al ziet binnenkomen de volgende vijf jaar zullen nog steeds eerder hulpverleners zijn. Ondanks zijn optimisme.
Triest toch, voor het oudste onafhankelijke land op het continent. Bovendien het enigste dat nooit werd gekoloniseerd, op 5 jaar bezetting door Mussolini na. Toerisme kan vaak een oplossing zijn voor arme landen om broodnodige deviezen binnen te halen, en een weg naar ontwikkeling, mits het goed wordt aangepakt. Maar sommige landen zijn te ver heen. Het enige dat Ethiopië kan helpen is een grootschalig 'marshall-plan.'

Geen pakketjes onder tafel

http://allafrica.com/stories/200411160703.html

Mussa A. Silima, minister van handel, industrie, marketing en toerisme van Zanzibar, vindt dat massa-toerisme schadelijk is voor milieu en economie van zijn eiland. Zo stond het op 16 november in de East African, een Keniaanse krant. Zanzibar hoort bij Tanzania en is één van de grootste toerismetrekkers voor het Oost-Afrikaanse land. 100.000 toeristen van meer dan 100 verschillende landen zakken jaarlijks af naar het paradijselijke eiland.
De minister had het over “de vele toeristen die zeer weinig betalen in goedkope hotelletjes die geen 5 sterren accommodatie bieden.” Het probleem, nog steeds volgens minister Silima is dat “deze toeristen zeer weinig betalen maar dat hun hotelletjes evengoed het milieu belasten.” En verder: “de inkomsten van dergelijke toeristen zijn veel te weinig om het milieu te herstellen of te beschermen.”

De minister gaf hier verschillende boodschappen: hij heeft iets tegen toeristen die weinig geld uitgeven; Hij wil meer inkomsten om het milieu te beschermen; Kleine hotelletjes belasten het milieu evenveel als 5 sterren ressorts…
Alvast dat laatste is manifest onjuist. Zoals vele studies al aangetoond hebben, zijn exclusieve hotels echte slokkoppen op energiegebied, ze putten lokale energiebronnen uit met een bovenmatige consumptie van water en elektriciteit. Dergelijke hotelcomplexen eisen ook grote investeringen in basisinfrastructuur van de lokale overheid, die daarvoor zware leningen aangaat. De intresten op die leningen komen steevast ten laste van de belastingbetaler. Aan de inkomstenzijde is het een mager plaatje. De winsten zijn voor rekening van de buitenlandse investeerder die doorgaans zeer gunstige belastingtarieven heeft kunnen afdwingen. De Westerse bedrijven achter deze hotelketens zijn zeer machtig en tegen hun onderhandelingspositie kan geen lokale regering van een derde wereld land tegenop.
Ook de lokale economie profiteert nauwelijks want de meeste van deze hotels laten hun voedsel en andere producten invliegen. De toeristen zelf spenderen slecht een habbekrats in de lokale souvenirwinkeltjes. Wat blijft erover? Een weinig tewerkstelling, maar enkel voor de laaggeschoolde en slechtbetaalde jobs.

Is het dan zo dat grote ressorts meer verantwoordelijkheid aan de dag leggen voor het milieu dan hun kleine concurrenten, de meestal door lokale families uitgebaatte kleine hotelletjes? Neen, de grote hotelketens laten zich weinig gelegen aan hoe het landschap rond hun terreinen eruit ziet. Ze hebben niet echt een band met het land. Tenzij ze eigendom zijn van een bedrijf dat ethiek of duurzaamheid hoog in het vaandel draagt, tellen alleen de cijfers. Wanneer hun investeringen afgeschreven zijn, en vóór de renovatiekosten beginnen te komen, zullen ze vaak het uitgeleefde complex van de hand doen en elders investeren. De familiehotelletjes daarentegen, hebben wel een band met het land. Het is hún land, en als ze enigzins gestuurd worden, willen ze wel inspanningen leveren om het milieu en het landschap te beschermen. Ze zijn ook ingebed in de lokale samenleving en kunnen de mensen mee responsabiliseren om verantwoordelijk om te springen met hun omgeving.
Helaas is de armoede vaak een spelbreker, want mensen die dagelijks moeite hebben om rond te komen kan je moeilijk sensibiliseren voor het milieu. Maar hier precies kan toerisme een rol spelen. Het kan de middelen opleveren om mensen de macht te geven om dingen te veranderen.

In plaats van rond de tafel te gaan zitten met dure buitenlandse investeerders, kan de minister beter met zijn eigen bevolking gaan praten. Lokale ondernemers aanspreken, dorpsraden bijeen brengen, een plan voor lokale duurzame ontwikkeling opstellen. En daar is ruimte voor buitenlandse touroperators, maar enkel gebonden aan een deftige regelgeving en de nodige garanties dat er wat van de winsten ten goede komen aan de gemeenschap. Essentieel is overleg en participatie van de lokale bevolking, eventueel met hulp van specialisten. Wat nodig is, is een proces naar duurzame ontwikkeling waar iedereen zijn steentje in kan bijdragen en waar iedereen dan ook later mee de vruchten van draagt.

Natuurlijk levert die strategie op korte termijn weinig op, zeker geen hoge omzetcijfers voor het opsmukken van een nationale handelsbalans. Ook geen grote prestigeprojecten waar je rijke buitenlandse vrienden kan laten logeren. En zeker geen pakketjes onder tafel. Heel sneu voor een minister zonder budget in een staat die voortdurend over de rand van het failliet wankelt.

Het is een moeilijk leven, dat van een minister voor toerisme in een Afrikaans land. Maar een minister wordt niet betaald noch gemandateerd om het makkelijk te hebben.

MAB – De Wereld beheert zijn schaarse natuur

Natuurbeheer van grote gebieden door middel van reservaten is al lang een courante praktijk. Het besef dat één en ander niet mogelijk is zonder instemming en participatie van de lokale bevolking is van recentere datum. Sinds 1974 centraliseert het MAB-programma (“Man and the Biosphere”) van de Verenigde Naties de inspanningen daar rond. Natuurgebieden zijn nooit alleen mooie landschappen. Ze vormen ook vruchtbare biotopen van talloze al dan niet bedreigde diersoorten en een enorme variëteit aan flora. Met de toenemende menselijke activiteit en vaak daaropvolgende erosieprocessen overal ter wereld worden beschermde reservaten stilaan de enig overblijvende gebieden waar de biodiversiteit enigszins gevrijwaard blijft. En bovendien… de enige gebieden waar de rusteloze toerist van vandaag zich op een duurzame manier kan ontspannen – als hij zich tenminste aan de regels houdt. Op 19 oktober jl. werden zo maar eventjes 19 gebieden in 13 landen toegevoegd aan het UNESCO wereldnetwerk van ‘biosfeer reservaten’ dat momenteel al 459 natuurgebieden in 97 landen erkend.

http://www.unesco.org/mab/index.htm
De homepage van het wereldnetwerk, onder auspiciën van de Unesco, de wetenschappelijk-culturele pijler van de Verenigde Naties. Hier vindt je wie, waar, waarom, wanneer en hoe.

http://www2.unesco.org/mab/br/brdir/directory/database.as
De Biosfeer database. Hier kan je op land zoeken, op naam, op ecosysteem, zelfs op contactpersoon. Zo zocht ik het Caatinga natuurreservaat op in Brazilië, via de database krijg je alle info die je nodig hebt, inclusief contactgegevens – om een geleid bezoek te reserveren bijvoorbeeld.

http://portal.unesco.org/en/ev.php-URL_ID=23365&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html
De recent toegevoegde reservaten.

http://www.unesco.org/mab/nutshell.htm
Voor wie zich wat meer wil verdiepen. Wat is een biosfeer reservaat? En verder: hoe zijn ze georganiseerd, wat zijn de criteria, welke zijn de voordelen enz.

http://www.unesco.org/mab/activities.htm
Onder de activiteiten een massa linken naar onderwijsbronnen ivm natuurbeheer, info over specifieke ecosystemen enz. Of je nu een bergmens bent of eerder fan van kuststreken, hier vindt je alles om je erin te verdiepen, actualiteit rond natuurbeheer en organisaties die hier mee bezig zijn. Wist je bvb dat er een “Wereldatlas van Mangrove-wouden” bestaat?

Duurzaam Toerisme op de andersglobale agenda

Dat Karavaan niet alleen bezig is met duurzaam toerisme, wisten we al langer. Op het Wereld Sociaal Forum in India, januari jl., werd voor het eerst een mondiaal forum geboden aan iedereen die met dit thema bezig is. De grote trekkers achter het seminarieprogramma op het Wereld Sociaal Forum en de eerste “Intercontinentale Dialoog over Toerisme” waren een viertal organisaties: The Ecumenical Coalition On Tourism (Hong Kong SAR – China), Equations (India), Tourism Watch (Duitsland) en AKTE (Arbeitskreis Tourismus Und Entwicklung – Switserland). Deze laatste twee zijn net zoals Karavaan lid van het Europese netwerk TEN.

http://www.wsf-tourism.org
Het publieke portaal voor organisaties die met duurzaam toerisme bezig waren op het Wereld Sociaal Forum. De huisslogan is: “Every tourist destination is someone’s home. Respect it.” Voor meer uitleg, lees ook het artikel “DUURZAAM Toerisme op het Wereld Sociaal Forum,” elders in dit nummer.

www.tourismconcern.org.uk
De Britse ngo die veel ophef maakten met hun campagne tegen het Birma-toerisme, waarmee ze onzacht in aanvaring kwamen met de Lonely Planet gidsen. Op hun site vind je onder meer alle informatie over de internationale campagne die loopt over de situatie van de dragers in berggebieden wereldwijd.

Enkele interessante projecten rond Duurzaam toerisme in het zuiden:
www.redturs.org
Redturs is hét Latijns-Amerikaanse netwerk van duurzaam toerisme bestemmingen in Latijns-Amerika. Het wordt gecoördineert door de ILO, de Internationale Arbeids Organisatie ? en overkoepelt meer dan 100 bestemmingen in Ecuador, Bolivië, Peru, Guatemala, Costa Rica en Brazilië.

http://www.terramar.org.br & http://www.turismocomunitario.org.br Brazilië, de Latijns-Amerikaanse tijger, heeft al verschillende interessante initiatieven lopen op vlak van duurzaam toerisme. Een belangrijke katalysator voor diverse projecten in het immense land is het instituto Terramar, een ngo die ondersteuning biedt aan kustgemeenschappen en o.m. onderzoek doet naar een geïntegreerd en duurzaam beheer van fragiele kustgebieden. Daarnaast coördineren ze het Braziliaanse “Network of community Based Tourism” en doen lobbywerk bij de overheid ten voordele van duurzaam toerisme.

http://www.soszonacosteira.hpg.com.br
Noord-Brazilië is een regio waar het toerisme nog in volle ontwikkeling is. Met behulp van het Institute Terramar heeft een kleine vissersgemeenschap, Painho do Canto Verde, haar eigen toerisme in handen genomen. Ze combineren tradionele ambachten met een sociaal-culturele strategie die er op gericht is de jonge mensen ter plaatse aan het werk te houden (Stadsvlucht van armen is een zwaar probleem in Brazilië). Ook milieu is een belangrijke bekommernis, de prachtige stranden en weelderige magrovewouden vormen een bijzonder fragiel eco-systeem dat voortdurend beschermd dient te worden tegen speculatoren die land willen inpikken. Een bijzonder interessant verhaal. Op de site vind je ook praktische info over verblijf, restaurantjes, excursies, lokaal handwerk enz., allen uitgebaat door de gemeenschap.

www.mamiraua.org.br
Nog zo’n interessant project in een regio die heel andere problemen heeft dan de kuststreken maar minstens evenveel tot de verbeelding spreekt van vele toeristen. De wetmatigheden van de toeristische industrie gelden helaas maar even sterk want internationale speculatoren staan in rij te wachten om hun stuk van de koek in te pikken. Met behulp o.m. van Terramar baatten de oorspronkelijke bewoners van een lokale gemeenschap drijvende lodges uit en organiseren trips diep het tropische woud in. Kleine groepen, kleine impact, met veel respect voor de natuur en lokaal georganiseerd. Duurzaam toerisme in de praktijk dus.

http://www.equitabletourism.org
Equations is een Indiase ngo die gedegen onderzoek doet naar toerisme en regelmatig interessante en lezenswaardige rapporten uitbrengt. Verder ondersteunen ze diverse lokale projecten die werken op duurzaam toerisme.

http://www.ten-tourism.org
Het “Third World Tourism Ecumenical European Net” of kortweg TEN is een netwerk van hulp- en ontwikkelingsorganisaties, solidariteitsgroepen en andere organisaties die bezig zijn met toerisme en met effecten van toerisme om de volkeren in de derde wereld. Je vindt hier een opsomming van de lidorganisaties met hun doelstellingen, waaronder Karavaan.

Duurzaam Toerisme op het Wereld Sociaal Forum

Je weg vinden op het Wereld Sociaal Forum is geen sinecure. Het reusachtige aanbod van honderden seminaries en workshops kan iedere doorwinterde vergadertijger even uit het veld slaan. Anderzijds hoefde je op de website van het forum slechts je eigen zoektermen in te geven om in luttele minuten een handig overzicht te krijgen van jouw thema op het forum. En de uitwijk van het WSF naar India leverde een indrukwekkende inhoudelijke verbreding op. Voor mij was duurzaam toerisme één van de topics voor die vijf intensieve dagen op het forum. En wat bleek: waar DT bij vorige sociale fora haast afwezig was lag hier een stevig en kwalitatief sterk programma voor. Met sprekers van India, Gambia, Peru, Groot-Brittannië, Birma, Filippijnen en Brazilië. Ook het beleid was vertegenwoordigd, met Nina Rao, die voorzitter is van de officiële door de Verenigde Naties ingestelde commissie die beleidsvoorstellen doet over duurzaam toerisme. Dit was het WSF ten voeten uit: samen brengen van alle partijen rond een thema: slachtoffers van het ‘wilde’ en ongelimiteerde toerisme van het groot-kapitaal, vertegenwoordigers van gemeenschappen en organisaties die over positieve initiatieven getuigen en specialisten die het thema volgen op beleidsniveau. Na dit WSF kan je zeggen dat duurzaam toerisme (1) broodnodig is, (2) een concrete plaats inneemt op de ‘andersglobale agenda’ en (3) nu reeds op vele plaatsen in de praktijk wordt gebracht.

Alhoewel toerisme één van de grootste industrieën ter wereld is, is het ook één van de minst gereguleerde. Er bestaat m.a.w. nauwelijks enige wetgeving die toerisme-ontvangende landen enigszins toelaat hun eigen toerisme te beschermen. En dan hebben we het natuurlijk nog niet over de bescherming van milieu en bevolking. En zeker niet over vormen van participatie. In de GATS-akkoorden wordt elke vorm van bescherming zelfs gebrandmerkt als “onnodig handelsbelemmerend” (Gats = algemeen akkoord over handel in diensten; lees het artikel hierover in de Karavaan van september 2003). Toch bestaat er vanuit de Verenigde Naties wel een aanzet tot regulering. Zo werd in 1998 reeds CSD-7 (Commission of Sustainable Development) opgericht, als één van de officiële commissies in het kader van het Duurzame Ontwikkeling programma. Prof Nina Rao is voorzitter van CSD-7 commissies die beleidsvoorstellen doen rond duurzame ontwikkeling. Ik had een gesprekje met haar over de werking van de commissie. Nina Rao: “de commissie komt elk jaar drie weken samen om te discussiëren, ze wordt vooraf gevoed met vragen en informatie van een aantal belanghebbenden uit de sector (de zg. stakeholders) en in de finale samenkomst leggen ze een tekst voor aan de voltallige vergadering van de Verenigde Naties waar ze 5 minuten spreekrecht krijgen.” Ngo’s en basisbewegingen hebben dus wel degelijk een stem in dit proces. Nina Rao zit overigens zelf ook in het bestuur van Equations, een Indiase ngo. Maar wat is er dan al uit die commissie gekomen de voorbije jaren? “De definitie van duurzaam toerisme zoals die nu gehanteerd wordt komt van ons. Verder hadden we het jaar van het toerisme en het jaar van de inheemse volkeren, beiden in 2002 afgekondigd. Voor maart 2005 staat er een grote samenkomst op stapel van traditionele leiders van inheemse volkeren overal ter wereld in Vancouver, Canada.” Deze initiatieven zijn allemaal goed om de aandacht van de wereld te vestigen op de problematiek maar helaas blijft wettelijke bescherming ondertussen uit. De VN kan immers geen afdwingbare regels uitvaardigen.

De seminaries behandelden o.m. participatie van lokale gemeenschappen in besluitvorming en de problemen van privatisering en deregulering. Dat laatste is een prangend probleem als je de evolutie van de internationale handelsagenda volgt. De “World Tourism Organisation,” resideert in Madrid en kreeg op 26 december ‘03 de status van officiële VN-organisatie. Duidelijke doelstelling van deze organisatie: “toerisme naar voor schuiven op de internationale handelsagenda.” Waarnemers zeggen dat deze mensen duidelijk en eens te meer de neoliberale kaart willen trekken. Wat dat in de praktijk betekent konden we vernemen van een hele reeks sprekers, ervaringsdeskundigen uit alle hoeken
van de wereld.
Zo getuigde Adama Bah van Tourism Concern Gambia over hun strijd tegen de ‘All-Inclusives,’ de intussen beruchte formule die ontzettend veel winst opbrengt voor de grote internationale touroperators. De grote hotelketens kopen stranden op en zelfs historische sites. “Lokale mensen investeren haast alles, ook hun identiteit en de zware infrastructuur kosten komen op hun nek terecht. Kleine lokale ondernemingen zijn kansloos.” Een succes voor het volk was het toen, onder druk van het opkomende protest, de Gambiaanse overheid de bouw bevroor van nieuwe projecten. Maar naar verluid zou die bevriezing geen lang leven beschoren zijn…

Van hippieressort tot Spaanse Costa
Een onwaarschijnlijk verhaal is dat van Machu Pichu in Peru. José David was in het verleden burgemeester van de beroemde stad Cuzco en staat nu op de barricaden tegen de privatisering van de eeuwenoude site van de Inca’s. Het bedrijf dat Machu Picho wil kopen bezit nu reeds de spoorlijn ernaar toe, het is eigenaar van het hotel op de flank van de site en bezit hotels in Cuzco. Bovendien hebben ze een vliegtuigmaatschappij die op Cuzco vliegt. Hun plannen: het bouwen van een kabellift naar de site, een concessie van 25 jaar op het Inca-trail er naar toe en hou je vast: het ombouwen van de antieke ruïne tot een exclusief hotel. Dit betekent dat de gewone Peruaan, noch de minder kapitaalkrachtige reiziger het kan vergeten om Machu Picho nog te bezoeken. Dat betekent eveneens dat de magere inkomsten die nu nog doorsijpelen tot bij de lokale bevolking helemaal zullen opdrogen. “Gelukkig,” zegt José David, “is er ondertussen een grote tegenbeweging ontstaan. De universiteit van Cuzco organiseerde een actie tegen de bouw van de kabellift, samen met een netwerk van 105 universiteiten waaronder de prestigieuze Noord-Amerikaanse Berkeley-unief. Ook werden toeristen op de Plaza de Armas van Cuzco om hun solidariteit gevraagd.” Tegenover de eenzijdige privatisering van Wereld Erfgoed sites plaatst David een toerisme dat de bezoekers van Machu Picho niet langer confronteert met zwarte armoede wanneer ze de berg afdalen. Een toerisme dat herverdelend werkt en lokale bewoners toelaat mee te profiteren van de baten.
Patricia Barnet van Tourism Concern UK kan een succesje melden in haar werk: de dragers op de Kilimanjaro zijn er in geslaagd een vakbond op te richten. Een opmerkelijk resultaat van de internationale campagne die startte op 24 juni 2002.
Het verhaal van de staat Goa, aan de Indiase Westkust, is minder rooskleurig. Van een hippieressort in de late jaren ’60 van de vorige eeuw is het stadje nu verworden tot een Spaanse Costa: zoetwater reserves aan de kusten worden opgesoupeerd door overconsumptie en inzijpelen van zout water, de afvalberg begint stilaan onhoudbaar groot te worden. En de enorme toename van prostitutie via kinder- en mensenhandel is een groot probleem, zo zegt Roland Martins van de Goa Activist collective.

Aan de andere kant van de wereld, in Brazilië, kampen lokale groepen ook voor hun recht om gehoord te worden. “Lokaal eigendomsrecht en controle is primordiaal voor inheemse volkeren,” betoogt Esther Neuhaus van het Braziliaanse Instituto Terramar. Alleen zo krijgen ze onderhandelingsmacht. Brazilië wil 9 miljoen toeristen ontvangen binnen 4 jaar. Maar de overheid is alleen geïnteresseerd in cijfers. Nu worden 60% van alle ‘pakkages’ in Brazilië verkocht door één touroperator wat betekent dat ze zowat doen en kopen wat ze willen. Wij willen kwaliteit.” Zoals het Mamiraua-project, gelegen in het Amazonebekken. De regio is recent van statuut veranderd: waar het vroeger onder ‘ecologisch gebied’ geklasseerd stond is het nu een ‘duurzaam ontwikkelingsgebied’ geworden. Vroeger mochten er geen mensen wonen, nu mogen inheemse volkeren er wel wonen, op voorwaarde dat ze origineel uit de regio komen en als ze economisch afhankelijk zijn van het woud. De gemeenschappen die meededen met het project kregen eerst de kans om te proeven van het toerisme vooraleer het echt werd toegelaten. Zodra ze instapten, beslisten ze samen over een aantal regels: limiet van 1000 toeristen per jaar; alle bezoeken worden gecontroleerd door de lokale gemeenschap; foto’s mogen enkel genomen worden na toestemming enz. Over de inkomsten werd ook gezamenlijk beslist: 50% ging naar uitgaven voor milieubescherming en educatie en 50% naar gemeenschapsvoorzieningen. Zo werd duurzaam toerisme een stimulans voor de mensen om zich te organiseren. In de staat werd een netwerk van 6 gemeenschappen opgezet die onderling ervaringen uitwisselen en samenwerken. “De ngo’s kunnen technische assistentie verlenen, maar het zijn de gemeenschappen zelf die het moeten doen,” benadrukt Esther Neuhaus. Planning en management vormen daarbij de sleutel.
Of zoals de Indiase NGO Equations het stelt: “elke strategie voor duurzame ontwikkeling moet de draagkracht, aspiraties en voordelen voor de lokale gemeenschap in rekening brengen. Speciaal moeten er een beleid en richtlijnen worden uitgewerkt die dat proces in goede banen leiden, en dat via een duidelijk wettelijk kader.”

Zie ook http://linkenkaravaan.blogspot.com/2004/02/link-duurzaam-toerisme-op-de.html

Op de fiets

De najaarsperiode: kalende bossen en winderige, berijmde vlakten… Een roestbruin ritselend tapijt om doorheen te waden, holle dalende wegen die hun geheim niet blootgeven als je wielen erover heen denderen. Een heerlijke tijd om te fietsen, regen of geen regen. En wat meer is, je hoeft er geen vliegtuig voor te nemen. Want de Benelux heeft nog steeds heel wat mooie landschappen te bieden, dat spreekt. Of je nu uit een oud geslacht van onverbeterlijke wielertoeristen komt of voor het weekend eens wat anders wil, zoek niet verder: op het web is het aanbod aan fietsvriendelijke sites de laatste jaren zowat geëxplodeerd – kijk maar:

http://www.fietsroute.org
Haast alle fietsroutes in Vlaanderen, Wallonië en een hoop linken naar fietsroutes in het buitenland. Je kan je inschrijven op een nieuwsbrief die je voortdurend op de hoogte houdt van nieuwe fietsroutes. En er is ook een gastenboek waar je de bemerkingen van andere fietsers terug vindt. Voor elke fietsliefhebber!

http://www.fietspad.nl
Het fietsland bij uitstek is natuurlijk Nederland. Op deze site veel info over fietsen in Nederland natuurlijk, met o.m. honderden fietsroutes, arrangementen, reisverhalen van fietsers etc. Maar ook technische info over ligfietsen, kaarten, GPS en dies meer.

http://www.mobiel.be
Een West-Vlaamse vzw met een onverwacht aanbod aan fietsvriendelijke initiatieven zoals fietstochten met gids; Biking Mobielis, een equivalent voor Touring wegenhulp, maar dan voor fietsen; een cadeautje voor je grootouders: een cursus “leren fietsen voor volwassenen;” verder een “Bikewash” etc.

http://www.toerismevlaanderen.be (klik na taalkeuze op ‘fietsen’ in het menu)
Vlaanderen heeft een rijke wielertraditie die nu ook de recreatieve fietser aanspreekt. Maak gezapige fietsuitstapjes vanuit een vaste verblijfplaats en geniet van de regio met je partner, met het hele gezin of met vrienden. Je kan zelfs heel Vlaanderen in één grote lus doorkruisen via goed bewegwijzerde fietspaden op de ‘Vlaanderen Fietsroute’. Af te fietsen in een meerdaagse vakantietrip. Kortere cirkels zijn ook netjes afgebakend, mét verblijfplaatsen langs het parcours. Zodat je altijd weer op adem komt en kunt ‘bijtanken’ in hotels of budgetvriendelijke trekkershutten. Voor de bagage wordt gezorgd.

http://www.fietsersbond.be
Geen Link over fietsen zonder de fietsersbond. Als je geïnteresseerd bent in fietsbeleid, actualiteit, wetgeving enz. Leden krijgen een gratis rechtsbijstandsverzekering.

http://www.vlaamsewielrijdersbond.be
Wil je meer weten over competitie en het “wekelijks klassement laureaatschap voor wielertoeristen” dan is dit je stek!

http://www.b-rail.be/rnvn/N/info/luggage/train_and_bike.htmlhttp://www.b-rail.be/rnvn/N/excursions/bike/index.html
Trein en fiets: een haast natuurlijke combinatie, op de bovenstaande linken lees je waar je je fiets veilig kan stallen voor een kleine vergoeding, of een fiets huren aan het station.

Extra linken:

http://www.cycletours.nl/frames.asp

http://www.fietsenmoetkunnen.be

http://www.enroute-fietsreizen.nl

http://home.planet.nl/~honderd.cols

Multi- of intercultureel ?

Dat onze samenleving multicultureel is, dat kan iedereen vaststellen die wel eens in een grote Vlaamse stad rondloopt. Mensen van alle kleuren en afkomst leven en werken hier. Maar is er ook sprake van interculturele contacten tussen de verschillende groepen van mensen ? Allicht wel, maar helaas toch nog veel te weinig. Hetzelfde geldt voor Karavaan: maken wij echt tijd vrij om het gesprek aan te gaan met andere culturen, zowel op reis als thuis? We weten dat diversiteit een rijkdom is maar halen die er nog niet echt uit.
Hieronder volgt een kort overzicht van wat Vlaanderen te bieden heeft aan ondersteunende organisaties:

Centrum voor gelijkheid van kansen en racismebestrijding: http://www.antiracisme.be
Doen verder aan opvolging van het integratiebeleid van de overheid en wil een steunpunt zijn ter bestrijding van armoede, bestaansonzekerheid en sociale uitsluiting. Je vindt er ook alles over vreemdelingenrecht en de zg. ‘nieuwe migraties.’ Ten slotte bestrijden ze de mensenhandel en doen ze aan vorming en sensibilisatie

Cimic vzw: http://www.cimic.be
Het Centrum voor Intercultureel Management en Internationale communicatie biedt een uitgebreid cursuspakket en een heuse mastersopleiding van twee jaar. Daarnaast hebben ze een afdeling consultancy naar diversiteitbeheer toe.

Vlaams Minderhedenbeleid: http://www.wvc.vlaanderen.be/minderheden
Het Vlaamse minderhedenbeleid wil de gelijkwaardige participatie van etnisch-culturele minderheden aan onze samenleving. Het Vlaams minderhedenbeleid wil minderheden die legaal in ons land gevestigd zijn, de kansen en de mogelijkheden geven om als volwaardige burgers aan de Vlaamse samenleving deel te nemen. Daarnaast schept het ook de voorwaarden om minderheden die voorlopig in ons land verblijven, menswaardig op te vangen en te begeleiden in onze samenleving en dit met respect voor de fundamentele mensenrechten.

Vlaams minderheden centrum: http://www.vmc.be
Het aanbieden van structurele ondersteuning aan de integratiecentra- en diensten én het vluchtelingen- en woonwagenwerk: dat is één van de kerntaken van het Vlaams Minderhedencentrum. Het uitgangspunt is daarbij de etnisch-culturele diversiteit van Vlaanderen en Brussel. Het Vlaams Minderhedencentrum ijvert voor een harmonieuze samenleving, met basisrechten en gelijke kansen voor etnisch-culturele minderheden (allochtonen, vluchtelingen, mensen zonder papieren en woonwagenbewoners).

Forum van organisaties van etnisch-culturele minderheden: http://www.minderhedenforum.be
Het Forum van Organisaties van Etnisch-culturele minderheden is een koepel van verenigingen van etnisch-culturele minderheden, dit zijn allochtonen, vluchtelingen en woonwagenbewoners. Gedragen door de basis van het verenigingsleven, vervult het Forum het woordvoerderschap van deze groepen. Het Forum ontwikkelt gezamenlijke visies en standpunten en is de gesprekspartner voor de overheid voor alle materies die de etnisch-culturele minderheden aanbelangen.

Kleurrijk Vlaanderen: http://www.kleurrijkvlaanderen.be
Met het project, dat volgt uit de Kleurennota van 11 juli 2000, introduceert de Vlaamse regering het toekomstdenken in Vlaanderen. In 2001 werkten experts in zes visiegroepen rond de toekomstige uitdagingen op het vlak van leren, ondernemen, werken, cultuur, zorg en milieu. Deze Vlaamse Conferenties werden afgesloten met de ondertekening van het Pact van Vilvoorde. Los van de visiegroepen werd het Forum 21 als onafhankelijke denktank opgericht. De tien leden zullen pertinente vragen stellen die nieuwe invalshoeken bieden om te praten over onze toekomst. In 2002 en 2003 zal de regering het debat over de Vlaamse toekomst bij een ruim publiek aanwakkeren. U kan individueel of via uw vereniging of organisatie, uw ideeën geven of uw standpunt uiten. Kleurrijk Vlaanderen lanceert daarvoor verschillende thema's die telkens gedurende vier tot zes weken aan bod zullen komen. We zullen het o.a. hebben over mobiliteit, zorg, milieu, cultuurparticipatie en het belang van werken én leren.

GATS: Duurzaam toerisme is “onnodig handelsbelemmerend.”

Vakantie ! Wat zien we er telkens weer naar uit. Op reis, de wijde wereld in, ver of dichtbij doet er niet toe, als we maar even uit de dagelijkse sleur kunnen, nieuwe horizonten verkennen, genieten van de zomerse buitenlucht … Ondanks die ene slechte ervaring die iedereen al wel eens gehad heeft zullen de meesten onder ons aan de voorbije reis vooral positieve associaties overhouden. En dat is voor een groot deel te danken aan de diensten van een snel groeiende economische sector die ervoor zorgt dat je reis overal ter wereld vlot verloopt. Een opsteker voor landen in het zuiden, zal je zeggen, want ze krijgen hiermee toch behoorlijk wat inkomsten binnen. Maar dat is helaas fout. Want het overgrote deel van de sector is in westerse handen. En er is een zorgwekkende ontwikkeling op til die de scheve verhoudingen verder uit balans dreigt te trekken. Die ontwikkeling wordt aangeduid met één letterwoord : GATS.

Ga maar na : vliegtuigticket, transport ter plaatse, verblijf (slapen en eten), gebruik van sportfaciliteiten, souvenirs, entreegelden van bezienswaardigheden, inhuren van gidsen enz. Allemaal slokken ze grote brokken van je vakantiebudget op. En niet te vergeten, een hele reeks andere diensten die ook profiteren van jouw reis : financiële diensten (geldwisselaars, kredietkaart- en andere netwerken), communicatiediensten, aankoop van speciaal reismateriaal (zeg maar AS-Adventure en dies meer), reisgidsen en kaarten, allerlei taksen, visakosten enz. Al deze diensten stellen een pak mensen te werk en zijn een niet te onderschatten bron van inkomsten voor de ontvangende landen – voor nogal wat landen zelfs de voornaamste. De meeste ontwikkelingslanden hebben dan ook een handelstekort in de dienstensector (ze voeren meer in dan ze uitvoeren), behalve in twee sectoren :
1) de toeristische sector, waarvan de groei vooral lijkt te komen van de toegenomen interesse voor exotische bestemmingen en de afgenomen transportkosten.
2) Het geld dat migranten opsturen naar hun families die achterbleven

De toeristische krachtpatsers
Maar nu het slechte nieuws : in de toeristische sector controleren welgeteld 4(!) bedrijven 80% van de wereldmarkt : Airtours, Thomson, First Choice en Tomas Cook. Deze vier multinationals romen dus het grootste gedeelte van de winst af voor de landen waar ze hun klanten naar toe sturen. De grote concentratie is het gevolg van de enorme hoeveelheden kapitaal en de uitgebreide netwerken die nodig zijn om de technologische voorsprong te behouden, om een uitgebreid net aan diensten te kunnen leveren en om de schaalvoordelen op peil te houden. De trend van fusies en overnames heeft de positie van deze grote spelers nog versterkt. Want met hun economische macht beschikken ze ook over een sterke onderhandelingspositie naar de diverse overheden toe. Zo kunnen ze bij lokale overheden enerzijds gunstige belastingrégimes afdingen en anderzijds eisen stellen naar basisinfrastructuur : moderne luchthavens met degelijke incheckfaciliteiten, aanvoer van nutsvoorzieningen naar toeristische centra, vaak in energiearme gebieden, wegenaanleg naar die centra die meestal verder geen economisch nut hebben. Stuk voor stuk investeringen die handen vol geld kosten en waarvoor het land in kwestie dure leningen moet aangaan bij westerse banken. Buiten wat werkgelegenheid voor laaggeschoolden heeft de lokale bevolking er weinig of niets aan.
De multinationals wenden hun sterke positie nog op andere plaatsen aan. Onder meer op internationale fora zoals de WHO (Wereld handel organisatie). In deze machtige organisatie worden afdwingbare regels opgelegd aan het internationale handelsverkeer, bovendien beslechten ze ook handelsgeschillen op basis van deze regels. Het grootste probleem met deze organisatie is haar illegitimiteit en de manier waarop de regels die ze bepaald tot stand komen. De WHO bestaat niet uit verkozen vertegenwoordigers van de aangesloten volkeren. Alle beslissingen worden er genomen door technocraten die in opdracht van regeringen afdwingbare regels uitvaardigen waar naar alle aangesloten landen zich moeten schikken op straffe van zware boetes, het niet uitkeren van leningen door IMF en Wereldbank enz. Bovendien zijn die regels steeds heel complex en uitgebreid, worden ze genomen in kleine achterkamertjes, is er geen enkele democratische controle en kunnen ze niet ongedaan gemaakt worden. Als je dan weet dat de meeste landen uit het zuiden met moeite één of enkele mensen kunnen afvaardigen terwijl Europa en de Verenigde Staten steeds een delegatie van enkele honderden specialisten naar de onderhandelingsronde sturen. Die enkele vertegenwoordigers moeten dan het hele scala aan behandelde onderwerpen beheersen en proberen aanwezig te zijn op de tientallen vergaderingen die overal tegelijk plaats vinden. Pogingen van ontwikkelingslanden om zich te verenigen tegen de overmacht hebben tot dusver niet veel opgeleverd omdat de individuele druk vanwege de economische grootmachten om regels goed te keuren erg groot is.
De volgende onderhandelingen in Cancun, Mexico, van 10 tot 14 september zijn cruciaal. Ze gaan over de liberalisering van de diensten, en daarmee bedoelen we wel degelijk alle diensten: ook watervoorziening, onderwijs, gezondheidszorg enz. De ondertussen beruchte GATS (General Agreement on Trade in Services) is een akkoord dat haast vanzelfsprekend geschreven is op maat van de Europese en Noord-Amerikaanse industriële lobbygroepen. Onder meer voor het toerisme, de belangrijkste bron van inkomsten voor vele arme landen, tekent zich een echt doembeeld af.

Water voor de toeristen
La Lorena op het schiereiland Guanacaste in noordwest Costa Rica is een waar tropisch paradijs. De toeristische industrie bloeit. Maar achter de kustlijn gaat het leven als vanouds zijn gang. Of toch bijna… In augustus 2000 werden een aantal dorpen opgeschrikt door de bouw van een pijplijn naar de kust toe. Een hotelcomplex was heel diepe putten aan het graven in de ondergrondse waterreserves met de bedoeling om dat water naar de hotels te brengen, voor het onderhoud van tuinen en golfterreinen en voor de toeristische industrie.
Het hotelbedrijf had de toestemming van de lokale overheid maar niet van de nationale overheid. Nochtans moest die toestemming eerst bekomen worden. De toestemming gold voor 60 liter per seconde - de pijplijn is goed voor 350 liter per seconde. Guanacaste is een droge zone met zeer weinig regenval. De plaatselijke bevolking heeft leren omgaan met die droogte. De mensen vragen zich af hoe hun vertegenwoordigers de toegang konden geven om dit water te gebruiken zonder eerst de bevolking te consulteren. Momenteel kan een land markttoegang geven in de toeristische sector en bepalen dat er maar een beperkt aantal cruiseschepen in bepaalde kwetsbare gebieden mogen varen of eisen dat er een lokale kapitaalinbreng van 51% moet zijn (Denk aan Cuba, dat momenteel overleeft dankzij de inkomsten van het toerisme). Een land kan zelfs monopolies in stand houden.

GATS in een notedop:
In termen van het dienstenakkoord valt toerisme onder “modus 2,” wat wil zeggen dat bvb Indonesië toeristische diensten verkoopt aan buitenlandse toeristen. Het land ‘exporteert’ dus een dienst, alhoewel de gebruiker van die dienst (de toerist) zich naar Indonesië toe begeeft. In het opzet van de GATS moeten alle diensten geliberaliseerd worden. Dat wil zeggen privatisering, vrije markttoegang zonder beperkingen en geen beschermingsmaatregelen om wat voor redenen ook, ecologisch, sociaal of gewoonweg om de eigen industrie te beschermen. Al deze beschermingsmaatregelen worden letterlijk omschreven als “onnodig handelsbelemmerend.” Een land wil een investeerder verplichten lokale werknemers in dienst te nemen? Of het wil broze ecologische gebieden beschermen door toeristische exploitatie in te perken? Of zelfs akkoorden afsluiten met een inheemse bevolkingsgroep zodat deze haar rituele gronden beschermd zou zien? Vergeet het: “onnodig handelsbelemmerend.” Met andere woorden: het hele akkoord legt de weg open naar een uitverkoop aan de multinationals en is een ontkenning van het hele gedachtegoed dat aan de basis ligt van Duurzaam Toerisme. De praktijk leert overigens dat veel landen in de voorafgaande onderhandelingen niet veel acht geslagen hebben op de draagwijdte van die markttoegang. In de EU hebben alleen Spanje, Griekenland, Portugal en Italië voorbehoud gemaakt bij de markttoegang in de toeristische sector en de kleinhandel, en dan nog enkel voor historische en artistiek waardevolle sites, niet voor waardevolle landschappen of biotopen. De kans is dan ook groot dat overheden de toevloed van hotels of souvenirwinkels in bepaalde gebieden niet zullen kunnen beperken. Hetzelfde valt te vrezen voor het beslag dat grootschalige toeristische projecten leggen op het schaarse water om hun plantsoenen, zwembaden en golfterreinen te voorzien. Ze hebben m.a.w. geen uitzonderingen aangevraagd en laten dus de GATS binnen dringen in hun binnenlandse wetgeving.
Neen, het grootschalige protest tegen de WHO-onderhandelingen is geen product van een stelletje wereldvreemde naïevelingen, het gaat om een regelrechte machtsovername. En wat het toerisme betreft, het zou wel eens kunnen dat onze manier van reizen hier even goed op het spel staat, naast het inkomen van al die duizenden mensen in het zuiden waar we, elke reis weer, mee samenwerken.

Duurzame handel

Duurzame reizigers als we zijn, willen we dat vaak ook doortrekken naar thuis. We hebben met andere woorden vaak ook een boontje voor duurzaamheid in ons dagelijks leven. En al lijkt het streefdoel vaak een onbereikbaar fort omringd door een massa aan praktische bezwaren, toch kan je versteld staan van alles dat je wél kan doen zonder daarvoor je hele consumptiepatroon op zijn kop te zetten.
Of nog: de armoede die we op reis in het zuiden vaak tegenkomen is voor een groot deel te wijten aan de slechte handelsvoorwaarden op internationaal vlak. Ondertussen bestaan er heel wat bekende en minder bekende organisaties die duurzame producten aanbieden. Hieronder een overzichtje van waar je deze organisaties kan vinden op het net.

http://www.goedewaar.nl
Vereniging van consumenten die streeft naar mens-, dier- en milieuvriendelijke consumptie en productie. Eerlijke voeding, schone kleding en geen Gentech produkten. Alles wat je ooit wilde weten over voedseladditieven (wat betekenen al die E-nummers?) of de duurzaamheid van zoiets alledaags als jeans. Met andere woorden: kopen met voorkennis.

http://www.fairtrade.be
Duizenden boeren en ambachtslieden uit Afrika, Zuid-Amerika en Azië werken met liefde voor Fair Trade. Want ze ontvangen respect. En een faire prijs. Duizenden klanten in Vlaanderen kopen Fair Trade met liefde. Om de zorg. Om de kwaliteit. En om de uitgangspunten van de Fair Trade Organisatie. Alles over de geschenkartikelen, voedingsproducten en de overbekende koffie.

http://www.oww.be
Oxfam Wereldwinkels. De bekendste organisatie in Vlaanderen met info over alle producten en campagnes. Ook vindt je er rechtstreekse informatie over de producenten van de producten die je in de wereldwinkels koopt.

http://www.fairtrade.net
De internationale organisatie die de standaarden zet voor duurzame handel: Ze doet ook de certifiëring van de producten. Meer dan 800.000 producenten en hun onderaannemers in meer dan 40 landen profiteren van het label ‘fairtrade.’ Daarmee helpen ze mee aan de ontwikkeling van duizenden boeren.

http://www.fairtrade.org.uk/standards.htm
Als je wil weten hoe het systeem van de internationale standaarden werkt dan vindt je hier een overzicht van het hele proces, inclusief ontstaansgeschiedenis.

Top Duurzame Ontwikkeling in Jo'burg

Je zal er niet kunnen naast kijken in het nieuws: van 26 augustus tot 4 september vindt in Johannesburg een belangrijke VN-conferentie plaats over Duurzame Ontwikkeling. Dit wordt het langverwachte vervolg op de conferentie van Rio De Janeiro 10 jaar geleden. En de verwachtingen zijn hooggespannen. Want het gaat niet goed met onze planeet. De afspraken die 10 jaar geleden werden overeengekomen, o.m. omtrent beheersing van de klimaatveranderingen zijn grotendeels niet toegepast. Critici hebben het al smalend over Rio –10.

Natuurlijk is het ecologische slechts één aspect van duurzame ontwikkeling. Hieronder wat meer linken en basisdocumenten met betrekking tot duurzame ontwikkeling en jawel, duurzame ontwikkeling van het toerisme.
Samenvatting:
Rio-verklaring en Agenda 21
In 1992, tijdens de wereldtop - georganiseerd door de Verenigde Naties, praatten 173 landen gedurende twee weken over duurzame ontwikkeling. Dit leidde tot verbintenissen en verklaringen. De twee belangrijkste zijn 'De Verklaring van Rio' en 'het Actieplan 21 of Agenda 21'. De verklaring van Rio somt de principes op van duurzame ontwikkeling. Agenda 21 is de praktische vertaling van deze principes. In deze agenda worden de prioriteiten, doelstellingen, activiteiten, verwachte kosten, verantwoordelijkheden vastgelegd. Het is een werkprogramma voor de internationale gemeenschap. De Verklaring van Rio en Agenda 21 zijn niet bindend. Het is aan de lidstaten om de principes te onderschrijven en om ze ten uitvoer te brengen.

Het Brundtland rapport - 1987 - door de Wereldcommissie voor Milieu en Ontwikkeling/ World Commission on Environment and Development. Dit rapport definieert duurzame ontwikkeling als volgt: “Duurzame ontwikkeling beantwoordt aan de behoeften van vandaag zonder de capaciteit van de toekomstige generaties om hun eigen behoeften in te vullen, in gevaar te brengen.” Deze basisdefinitie wordt nu algemeen aanvaard.

Agenda 21 - juni 1992 - door de Verenigde Naties tijdens de Conferentie van Rio.
In Rio wordt een wereldwijd actieplan voor de 21 eeuw rond duurzame ontwikkeling door de internationale gemeenschap goedgekeurd. Agenda 21 voorziet ook een duurzame ontwikkeling voor de toeristische industrie.
 Link 1: originele engelse versie van Agenda 21 van de Verenigde Naties http://www.un.org/documents/ga/conf151/aconf15126-1annex1.htm Link 2: de Nederlandse vertaling van Agenda 21 door de Nederlandse Ministeries VROM (Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer) en Buitenlandse Zaken
http://www.ddh.nl/agenda21/rioverklaring/

Dan de officiële websites. Met alle mogelijke info over wie er naar toe gaat, waarover het precies zal gaan en hoe het geheel wordt georganiseerd. Ook meer uitleg over het proces dat aan de top voorafging.
 Link 1: naar de Wereld Top over Duurzame Ontwikkeling zelf
http://www.johannesburgsummit.org  Link 2: naar de algemene site van de Verenigde Naties
http://www.un.org/esa/sustdev/index.html

De Belgen dan: wie gaat er vanuit ons land. En wie is er hier met duurzame ontwikkeling bezig?
 VODO, het Vlaams Overleg Duurzame Ontwikkeling, is een samenwerkingsverband tussen een belangrijk deel van de nieuwe sociale bewegingen in Vlaanderen. Het Overleg wil het maatschappelijk debat over duurzame ontwikkeling stimuleren door het opzetten van gezamenlijke initiatieven, beleidsbeïnvloeding, studiewerk. VODO is ook lid van de Federale Raad voor Duurzame Ontwikkeling. Als ngo-lid van de Belgische delegatie gingen ze in Bali de voorbereidende onderhandelingen van dichtbij opvolgen en de ngo-invalshoek vertegenwoordigen. Ze lanceerden mee het debat over ‘ecologische schuld’ in Vlaanderen.
http://www.vodo.be
 België heeft een Federaal Plan voor Duurzame Ontwikkeling opgesteld dat werd goedgekeurd door de federale overheid op 20 juli 2000. De site die gemaakt werd met de steun van de Federale Staatssecretaris voor Duurzame Ontwikkeling en Energie (Mr Olivier Deleuze).
www.billy-globe.org.