De hoogtechnologische wereld van genetische manipulatie en lokale boeren in India: op het eerste zicht hebben ze niets met elkaar te maken. En toch. ‘Voedselmultinationals,’ patenteren en manipuleren systematisch zaden en ander levend plantenmateriaal uit het zuiden. Ze ontwikkelen hybride, dat wil zeggen onvruchtbare, zaden. Lokale boeren worden verplicht om elk jaar opnieuw zaden af te nemen van de multinationals in plaats van hun eigen zaden te oogsten zoals ze eeuwen gedaan hebben. De biodiversiteit gaat achteruit en voedselzekerheid komt op de helling te staan. In België is onder meer de NGO Vredeseilanden met die problematiek bezig, net zoals Wervel, waarvan de begeleiders onder ons zich zeker de uiteenzetting van Luc Van Krunkelsven herinneren twee jaar geleden. Op het Wereld Sociaal Forum in Porto Alegre (zie vorige Link) is er zwaar gedebatteerd over deze bij uitstek mondiale problematiek. Wil je meer weten over de problemen waar die lokale boeren mee worstelen, dan is er heel wat te vinden op het web:
http://www.etenengenen.nl
http://www.southernvoices.nl
In Nederland heeft het publiek de kans gekregen deel te nemen aan het debat over biotechnologie en voedsel. Op deze website lees je hoe onze noorderburen het aanpakken. Op de website van het debat vind je een overzicht van links en informatiebronnen van over heel de wereld. Een Engelstalige site is opgezet voor de discussie met het Zuiden.
Met de ontwikkelingen in de biotechnologie staan we aan het begin van een nieuw avontuur met ongekende mogelijkheden. Door veranderingen aan te brengen in de eigenschappen van planten, dieren en micro-organismen, kunnen we nog verder gaan met het modelleren van de natuur naar onze wensen. Maar willen we dat ook? Moeten we dat wat technologisch gezien 'kan' ook daadwerkelijk 'doen'? En zo ja, hoe pakken we dat op een verantwoorde manier aan? Immers, niet alleen ons eigen welzijn staat op het spel, maar ook dat van onze kinderen en kleinkinderen
http://www.solagral.org De Franse NGO Solagral is al jarenlang actief op het gebied van voedselveiligheid in een mondiaal perspectief. Op de website informatie over biodiversiteit, genetische manipulatie en wereldhandel.
http://www.grain.org/front/index.cfm
GRAIN (Genetic Resources Action International) is een internationale ngo die ‘genetische erosie’ tegengaat. De belangen van de landbouw in het Zuiden en de rechten van de plattelandsbevolking worden gezien als wezenlijke onderdelen van een duurzame ontwikkeling. Zie ook op http://www.fao.org.
http://www.christian-aid.org.uk/index.htm
Volgens Christian Aid vormt de razendsnelle ontwikkeling van biotechnologie een bedreiging voor de leefomgeving en de voedselzekerheid van arme boeren.
http://www.bothends.org
Both ENDS geeft informatie over duurzame lokale initiatieven die vaak onderbelicht blijven. Bovendien zijn er mogelijkheden voor elektronische discussie en wordt een nieuwsbrief gepubliceerd.
http://www.eiard-infosys.org/index.html
EIARD-Infosys (European Information System – Agricultural Research for Development) biedt onder het kopje ‘AgriScout’ zoekfaciliteiten per onderwerp.Tevens conferenties, nieuws en elektronische discussiefora. Deze website functioneert als een grote databank.
http://www.isnar.cgiar.org/ibs.htm
ISNAR Biotechnology Service (IBS) heeft een bescheiden website binnen die van ISNAR (International Service for National Agricultural Research), een instituut dat zich specialiseert in het bevorderen van onderzoekscapaciteit in ontwikkelingslanden.
woensdag, februari 20, 2002
zondag, oktober 21, 2001
Reizende talen
Heb je het ook al meegemaakt, je bent ergens op de wereld in een cybercafé en je moet een berichtje schrijven in een taal die niet je moedertaal is. Natuurlijk heb je in die oude rugzak tussen je voeten geen 3 dikke Van Dale’s klaar zitten en de tijd dringt bovendien want je rekening is aan het oplopen… Zoek niet verder, want deze LINK brengt je de oplossing op een presenteerblaadje: een lijstje met nuttige websteks, niet alleen voor talenknobbels maar ook en vooral voor de geletterde reiziger.
De echte diehards kunnen hieronder ook alles te weten komen over Europese minderheidstalen - wist je overigens hoeveel talen er in Frankrijk gesproken werden? YourDictionary.com: http://www.yourdictionary.com
Op YourDictionary.com vindt u informatie in en over maar liefst 240 talen! Woordenboeken, grammatica, thesauri en voor een beperkt aantal talen ook on-line vertaalwoordenboeken. Een hele hap, maar als u er eenmaal uw weg heeft gevonden, is dit een heel interessante site.
SolidBlue: http://www.solidblue.nl/pages/boek/woordenboek.htm
Een heel interessante site met links naar verklarende en vertalende woordenboeken in verschillende talen. De boeken zijn gerangschikt per taalgroep: Germaanse, Romaanse, Semitische, gebarentalen, Sino-Tibetaanse, Slavische en Oeraltalen.
Travlang:
Een hele resem vertaalwoordenboeken uit en naar het Nederlands, Duits, Frans, Spaans, Portugees, Italiaans, Deens, Zweeds, Fins, Noors, Afrikaans, Fries, Hongaars, Tsjechisch, Esperanto en het Latijn. Bovendien kan je hier een meertalig woordenboek downloaden. Heel indrukwekkend op het eerste gezicht, alleen jammer dat je net iets te vaak 'Not found' tegenkomt. Bovendien worden de woorden zomaar vertaald en krijg je nooit een context of een verklaring bij de vertaling.
Heel leuk is het deel Foreign Languages for travelers, een on-line reiswoordenboek als het ware. Er wordt gevraagd welke taal je spreekt en welke taal je wil leren. Daarna krijg je de keuze uit een paar lijstjes die van pas kunnen komen bij een bezoek aan een bepaald land.
One Look Dictionaries: http://www.onelook.com
Enkel verklarend en Engels. Met deze site zoekt u de verklaring van een woord in vijftig woordenboeken tegelijk. Daarna kan u de definitie op de site van je keuze gaan inkijken of verschillende verklaringen naast elkaar leggen. Kortom: heel interessant en tijdbesparend.
Eurolang: http://www.eurolang.net
Hier vindt u artikels over minderheidstalen zoals het Gaelic. Voor de liefhebbers.
Verbix.com: http://www.verbix.com
Op verbix.com vindt u werkwoordvervoegingen en vertalingen van werkwoorden in meer dan zestig talen. Een interactieve Bescherelle, maar dan wel een meertalige.
www.biblio.usherb.ca/internet/dictext.htm
Franse woordenboeken in boekvorm en on-line. Heel wat downloadbare woordenboeken.
Clicnet Dictionaries: http://www.swarthmore.edu/Humanities/clicnet/dictionnaires.html
Als je alle links op deze site wil bezoeken, heb je twee levens nodig. Massa's links, die een schat aan informatie bevatten.
L'Ecole de la langue française: http://www.urich.edu/~jpaulsen/ecolelfr.html
Woordenboeken, grammatica, opleidingen, lexicons... Ook hier vindt u een pak koppelingen naar andere, interessante websites.
Laboratoire d'Analyse et de Technologie du Langage: http://www.latl.unige.ch
De website van het Onderzoekscentrum voor geautomatiseerde linguistiek van de Universiteit van Genève. Heel interessant zijn de interactieve syntaxis-analyse, de woordenboeken, de "étiquetage" (zins- en woordontleding) en de uitspraak van zinnen. Zelfs al u geen taalliefhebber bent, is deze site een bezoekje waard. Heel indrukwekkend.
Merriam-Webster's Collegiate Dictionary: http://www.m-w.com/netdict.htm
Hier vindt u een Woord van de dag, een aantal woordspelletjes, uiteraard het bekende woordenboek en een thesaurus.
De echte diehards kunnen hieronder ook alles te weten komen over Europese minderheidstalen - wist je overigens hoeveel talen er in Frankrijk gesproken werden? YourDictionary.com: http://www.yourdictionary.com
Op YourDictionary.com vindt u informatie in en over maar liefst 240 talen! Woordenboeken, grammatica, thesauri en voor een beperkt aantal talen ook on-line vertaalwoordenboeken. Een hele hap, maar als u er eenmaal uw weg heeft gevonden, is dit een heel interessante site.
SolidBlue: http://www.solidblue.nl/pages/boek/woordenboek.htm
Een heel interessante site met links naar verklarende en vertalende woordenboeken in verschillende talen. De boeken zijn gerangschikt per taalgroep: Germaanse, Romaanse, Semitische, gebarentalen, Sino-Tibetaanse, Slavische en Oeraltalen.
Travlang:
Een hele resem vertaalwoordenboeken uit en naar het Nederlands, Duits, Frans, Spaans, Portugees, Italiaans, Deens, Zweeds, Fins, Noors, Afrikaans, Fries, Hongaars, Tsjechisch, Esperanto en het Latijn. Bovendien kan je hier een meertalig woordenboek downloaden. Heel indrukwekkend op het eerste gezicht, alleen jammer dat je net iets te vaak 'Not found' tegenkomt. Bovendien worden de woorden zomaar vertaald en krijg je nooit een context of een verklaring bij de vertaling.
Heel leuk is het deel Foreign Languages for travelers, een on-line reiswoordenboek als het ware. Er wordt gevraagd welke taal je spreekt en welke taal je wil leren. Daarna krijg je de keuze uit een paar lijstjes die van pas kunnen komen bij een bezoek aan een bepaald land.
One Look Dictionaries: http://www.onelook.com
Enkel verklarend en Engels. Met deze site zoekt u de verklaring van een woord in vijftig woordenboeken tegelijk. Daarna kan u de definitie op de site van je keuze gaan inkijken of verschillende verklaringen naast elkaar leggen. Kortom: heel interessant en tijdbesparend.
Eurolang: http://www.eurolang.net
Hier vindt u artikels over minderheidstalen zoals het Gaelic. Voor de liefhebbers.
Verbix.com: http://www.verbix.com
Op verbix.com vindt u werkwoordvervoegingen en vertalingen van werkwoorden in meer dan zestig talen. Een interactieve Bescherelle, maar dan wel een meertalige.
www.biblio.usherb.ca/internet/dictext.htm
Franse woordenboeken in boekvorm en on-line. Heel wat downloadbare woordenboeken.
Clicnet Dictionaries: http://www.swarthmore.edu/Humanities/clicnet/dictionnaires.html
Als je alle links op deze site wil bezoeken, heb je twee levens nodig. Massa's links, die een schat aan informatie bevatten.
L'Ecole de la langue française: http://www.urich.edu/~jpaulsen/ecolelfr.html
Woordenboeken, grammatica, opleidingen, lexicons... Ook hier vindt u een pak koppelingen naar andere, interessante websites.
Laboratoire d'Analyse et de Technologie du Langage: http://www.latl.unige.ch
De website van het Onderzoekscentrum voor geautomatiseerde linguistiek van de Universiteit van Genève. Heel interessant zijn de interactieve syntaxis-analyse, de woordenboeken, de "étiquetage" (zins- en woordontleding) en de uitspraak van zinnen. Zelfs al u geen taalliefhebber bent, is deze site een bezoekje waard. Heel indrukwekkend.
Merriam-Webster's Collegiate Dictionary: http://www.m-w.com/netdict.htm
Hier vindt u een Woord van de dag, een aantal woordspelletjes, uiteraard het bekende woordenboek en een thesaurus.
maandag, oktober 16, 2000
"Ze zijn zo dom meneer"
Vorige week had ik een gesprek met een niet nader benoemde Vlaming. Hij was onlangs naar Zuid-Afrika geweest met “Anders dan Anders,” die ‘andere’ touroperator die onder meer toeristen naar Birma brengt en ze laat logeren in dure hotels in handen van corrupte drugsbaronnen die gelieerd zijn met het moordende régime.
De reis naar de Afrikaanse Kaap was bijzonder mooi geweest. “Maar de zwarten, tja, qua verstandelijke vermogens zijn ze toch heel wat minder dan de blanken, dat staat vast. En werken, dat doen ze al helemaal niet.”
Bedremmeldheid tekende de brave man, zijn sociale intelligentie te pletter geslagen tussen enerzijds de loodzware erfenis van Christelijke dogma’s en anderzijds de vloek van het Westerse Vooruitgangsdenken die hem zijn leven lang had doen wroeten zodat hij nu, met zijn zuurverdiende centen, die beperkte opvattingen kon gaan laten bevestigen op reis in den vreemde.
Het viel me moeilijk, niet de discussie aan te gaan. Want wat zeg je tegenover zoveel starheid, het resultaat van 200 jaar ingebeitelde onwetendheid en eurocentrisme in de geschiedenislessen. Als ik denk aan al die ontmoetingen op reis de voorbije jaren, sommige heel waardevol, andere eerder vervelend, maar steeds leerzaam… Wat een onrecht deed ik ze allemaal aan, door niet de discussie aan te gaan. Want hoe vaak heb ik nederig het hoofd gebogen bij de spirituele rijkdom van gemeenschappen die hun leven gebouwd hebben rond waarden in plaats van dingen. Hoe vaak was ik getroffen door het ingewikkelde spel van menselijke verhoudingen, waar fijngevoeligheid een onzichtbaar web spant dat onze op nut gerichte communicatievermogens ver overstijgt.
En heeft deze hardwerkende middenstander zich al eens ooit op sleeptouw laten nemen doorheen onze 4e wereld? Of meent hij dat iedereen die bij ons in de marge van de samenleving leeft de spijtige eigenaar is van minder verstandelijke vermogens?
In vele traditionele samenlevingen in het zuiden is deze ‘uitval’ veel en veel kleiner. Zelfs echte zwakzinnigen worden er opgevangen door de hele gemeenschap. Dát is sociale intelligentie. Elke mens heeft nood aan een gemeenschap die om haar of hem geeft en de kansen biedt te ontwikkelen binnen de eigen culturele paradigma’s. Het is de grond onder onze voeten. Neem dat weg en je creëert een losgeslagen samenleving.
En dan komen we op alles wat misloopt daar. Want wat doe je met samenlevingen wiens dictators bijna stuk voor stuk door het Westen op de troon zijn geplaatst en daar jaren lang zijn gehouden om de belangen van onze en hun elite te behartigen. Dan gaat het nog niet over het koloniale trauma. Nu ondertussen de echte dictators stilaan in onbruik raken komt het neo-liberalisme het werk afmaken. Breng ze maar tot de bedelstaf meneer, laat ze maar afbetalen en de enige verdediging die ze nog rest, sociale cohesie en culturele waardigheid, die nonsens is uit de tijd. Als ze hard werken krijgen ze allen de kans om brave en tevreden consumentjes te worden, net zoals bij ons. Heel makkelijk bovendien, want dan hoef je meteen ook niet meer na te denken.
Ondertussen veranderd dit o-zo-kleine landje ook langzaam maar zeker in een ontwikkelingsland. Niet één zoals dat economisch wordt gedefinieerd in het BNP. Op dat vlak gaat het steeds beter. Neen, een ontwikkelingsland van de geest en het hart. Waar ‘vooruitgang’ wordt gemeten in materiële bezittingen. En waar iedereen moet ‘geactiveerd’ worden in de mallemolen van de arbeidsmarkt. Met als resultaat een zoveelste zwarte zondag.
Om de druk te ontvluchten wil iedereen op gezette tijden naar de zon. Ze hanteren daarbij de misvatting dat de enige prijs die ze daarvoor moeten neertellen bestaat uit een som geld. Maar reizen is niet vrijblijvend. Er zijn waarden in het geding die moeten gerespecteerd worden. We leven in een hachelijke tijd. Want zowel hier als ginder, in de wijde wereld, staan waarden onder druk van dingen.
Het verhaal is allerminst af. Het begint pas. Want hoe staan wij tegenover ons publiek? WETEN mensen wel waarom ze met ons op reis gaan? Of is het gewoon omdat onze prijzen goed liggen, omdat we zo ‘avontuurlijk’ reizen. Omdat het hip staat? Slagen wij er in om de boodschap over te brengen – want we weten dat de bevrediging en de rijkdom oneindig veel groter zijn als ontmoeten het wint van “sights seeing”.
Birma is uit de Joker-brochure gehaald. Bravo. Maar waarom moest dat zo geruisloos verlopen? Waarom geen argumentatie. Kunnen wij ons dan echt niet méér profileren? Schop ze een geweten verdomme!
Het is aan ons. Wat jullie?
De reis naar de Afrikaanse Kaap was bijzonder mooi geweest. “Maar de zwarten, tja, qua verstandelijke vermogens zijn ze toch heel wat minder dan de blanken, dat staat vast. En werken, dat doen ze al helemaal niet.”
Bedremmeldheid tekende de brave man, zijn sociale intelligentie te pletter geslagen tussen enerzijds de loodzware erfenis van Christelijke dogma’s en anderzijds de vloek van het Westerse Vooruitgangsdenken die hem zijn leven lang had doen wroeten zodat hij nu, met zijn zuurverdiende centen, die beperkte opvattingen kon gaan laten bevestigen op reis in den vreemde.
Het viel me moeilijk, niet de discussie aan te gaan. Want wat zeg je tegenover zoveel starheid, het resultaat van 200 jaar ingebeitelde onwetendheid en eurocentrisme in de geschiedenislessen. Als ik denk aan al die ontmoetingen op reis de voorbije jaren, sommige heel waardevol, andere eerder vervelend, maar steeds leerzaam… Wat een onrecht deed ik ze allemaal aan, door niet de discussie aan te gaan. Want hoe vaak heb ik nederig het hoofd gebogen bij de spirituele rijkdom van gemeenschappen die hun leven gebouwd hebben rond waarden in plaats van dingen. Hoe vaak was ik getroffen door het ingewikkelde spel van menselijke verhoudingen, waar fijngevoeligheid een onzichtbaar web spant dat onze op nut gerichte communicatievermogens ver overstijgt.
En heeft deze hardwerkende middenstander zich al eens ooit op sleeptouw laten nemen doorheen onze 4e wereld? Of meent hij dat iedereen die bij ons in de marge van de samenleving leeft de spijtige eigenaar is van minder verstandelijke vermogens?
In vele traditionele samenlevingen in het zuiden is deze ‘uitval’ veel en veel kleiner. Zelfs echte zwakzinnigen worden er opgevangen door de hele gemeenschap. Dát is sociale intelligentie. Elke mens heeft nood aan een gemeenschap die om haar of hem geeft en de kansen biedt te ontwikkelen binnen de eigen culturele paradigma’s. Het is de grond onder onze voeten. Neem dat weg en je creëert een losgeslagen samenleving.
En dan komen we op alles wat misloopt daar. Want wat doe je met samenlevingen wiens dictators bijna stuk voor stuk door het Westen op de troon zijn geplaatst en daar jaren lang zijn gehouden om de belangen van onze en hun elite te behartigen. Dan gaat het nog niet over het koloniale trauma. Nu ondertussen de echte dictators stilaan in onbruik raken komt het neo-liberalisme het werk afmaken. Breng ze maar tot de bedelstaf meneer, laat ze maar afbetalen en de enige verdediging die ze nog rest, sociale cohesie en culturele waardigheid, die nonsens is uit de tijd. Als ze hard werken krijgen ze allen de kans om brave en tevreden consumentjes te worden, net zoals bij ons. Heel makkelijk bovendien, want dan hoef je meteen ook niet meer na te denken.
Ondertussen veranderd dit o-zo-kleine landje ook langzaam maar zeker in een ontwikkelingsland. Niet één zoals dat economisch wordt gedefinieerd in het BNP. Op dat vlak gaat het steeds beter. Neen, een ontwikkelingsland van de geest en het hart. Waar ‘vooruitgang’ wordt gemeten in materiële bezittingen. En waar iedereen moet ‘geactiveerd’ worden in de mallemolen van de arbeidsmarkt. Met als resultaat een zoveelste zwarte zondag.
Om de druk te ontvluchten wil iedereen op gezette tijden naar de zon. Ze hanteren daarbij de misvatting dat de enige prijs die ze daarvoor moeten neertellen bestaat uit een som geld. Maar reizen is niet vrijblijvend. Er zijn waarden in het geding die moeten gerespecteerd worden. We leven in een hachelijke tijd. Want zowel hier als ginder, in de wijde wereld, staan waarden onder druk van dingen.
Het verhaal is allerminst af. Het begint pas. Want hoe staan wij tegenover ons publiek? WETEN mensen wel waarom ze met ons op reis gaan? Of is het gewoon omdat onze prijzen goed liggen, omdat we zo ‘avontuurlijk’ reizen. Omdat het hip staat? Slagen wij er in om de boodschap over te brengen – want we weten dat de bevrediging en de rijkdom oneindig veel groter zijn als ontmoeten het wint van “sights seeing”.
Birma is uit de Joker-brochure gehaald. Bravo. Maar waarom moest dat zo geruisloos verlopen? Waarom geen argumentatie. Kunnen wij ons dan echt niet méér profileren? Schop ze een geweten verdomme!
Het is aan ons. Wat jullie?
dinsdag, februari 01, 2000
Latin America Bureau
LINK is nieuw. LINK staat voor onverwachte ontdekkingen en Nieuwe mogelijkheden tot Kruisbestuivingen. Want PikNik is geen select groepje luxe-toeristen en nog minder een geïsoleerd stelletje wereldverbeteraars. Neen! We staan met onze voeten stevig op de grond in het volle woekerende leven van deze rijke wereld. Vanuit onze ervaring leggen we hier linken naar andere waardevolle initiatieven. In het kielzog van het grote thema voor dit jaar’s Landencocktail staat deze eerste LINK in het teken van Latijns-Amerika.
“From the snow-capped mountains of the Andes there is drunken chicken, potatoes with walnut, cheese, and chili sauce, and corn arepas stuffed with cream cheese; from the palm-fringed Caribbean, avocado and codfish appetizer, and Trinidad callaloo; from the dusty hills of Mexico, red chicken with almonds, chopped courgettes with cream”
Loopt het water je al in de mond? - Dit was een uittreksel uit “The Flavour of Latin America, het nieuwste boek van het LAB.
Het Latin America Bureau (LAB) is een onafhankelijke onderzoeks en uitgevers organisatie. Het wil werken aan een groter begrijpen in verband met mensenrechten, sociaal en economisch bewustzijn in Latijns America en de Carraïben. Een enorme bron van informatie die elke Latijns-America adept zou moeten kennen. Je ontdekt er juweeltjes van integer journalistiek werk dat bovendien vlot en zeer leesbaar geschreven is. Minder bekend werk ook van Latijns-Amerikaanse romanschrijvers.
Bij het grasduinen door de LAB catalogus wordt je steevast aangesproken door de welluidende stemmen van vrouwen en mannen die iets te vertellen hebben over hun wereld, hun werk of simpelweg hun bewogen leven. Stuk voor stuk pakkende verhalen die je een fascinerende blik achter de schermen bieden.
En tenslotte niet te vergeten, de onvolprezen IN FOCUS reeks, met een compacte bespreking van alle landen - zowat de grote broer van de Landenreeks van het NCOS.
Enkele titels:
- “The Flavour of Latin-America - Recipes and Stories” (Elisabeth Lambert Ortiz)
- “Endangered Mexico - an environment on the edge” (Joel Simon)
- “Open veins of Latin America - Five centuries of the pillage of a continent” (Eduardo Galleano)
- “Hidden lives - voices of children in Latin America & the Caribbean” (Duncan Green)
- “An Afro-Brazilian Woman’s Story of Politics and Love” (Benedita da Silva)
- “The Latin American city” (Alan Gilbert)
Je kan gratis hun catalogus ontvangen door te schrijven of te e-mailen op:
Latin America Bureau, Freepost KE7728, London ECIB ITW
(Let wel: buiten UK wel postzegel kleven)
Tel: +171.278.2829, Fax: +171.278.0165
E-Mail: lab@gn.apc.org
Ze zijn ook te bezoeken op het Net waar een recent vernieuwde site je opwacht met een wereld aan informatie, enorm veel linken en nieuws bronnen ook: http://www.lab.org.uk
“From the snow-capped mountains of the Andes there is drunken chicken, potatoes with walnut, cheese, and chili sauce, and corn arepas stuffed with cream cheese; from the palm-fringed Caribbean, avocado and codfish appetizer, and Trinidad callaloo; from the dusty hills of Mexico, red chicken with almonds, chopped courgettes with cream”
Loopt het water je al in de mond? - Dit was een uittreksel uit “The Flavour of Latin America, het nieuwste boek van het LAB.
Het Latin America Bureau (LAB) is een onafhankelijke onderzoeks en uitgevers organisatie. Het wil werken aan een groter begrijpen in verband met mensenrechten, sociaal en economisch bewustzijn in Latijns America en de Carraïben. Een enorme bron van informatie die elke Latijns-America adept zou moeten kennen. Je ontdekt er juweeltjes van integer journalistiek werk dat bovendien vlot en zeer leesbaar geschreven is. Minder bekend werk ook van Latijns-Amerikaanse romanschrijvers.
Bij het grasduinen door de LAB catalogus wordt je steevast aangesproken door de welluidende stemmen van vrouwen en mannen die iets te vertellen hebben over hun wereld, hun werk of simpelweg hun bewogen leven. Stuk voor stuk pakkende verhalen die je een fascinerende blik achter de schermen bieden.
En tenslotte niet te vergeten, de onvolprezen IN FOCUS reeks, met een compacte bespreking van alle landen - zowat de grote broer van de Landenreeks van het NCOS.
Enkele titels:
- “The Flavour of Latin-America - Recipes and Stories” (Elisabeth Lambert Ortiz)
- “Endangered Mexico - an environment on the edge” (Joel Simon)
- “Open veins of Latin America - Five centuries of the pillage of a continent” (Eduardo Galleano)
- “Hidden lives - voices of children in Latin America & the Caribbean” (Duncan Green)
- “An Afro-Brazilian Woman’s Story of Politics and Love” (Benedita da Silva)
- “The Latin American city” (Alan Gilbert)
Je kan gratis hun catalogus ontvangen door te schrijven of te e-mailen op:
Latin America Bureau, Freepost KE7728, London ECIB ITW
(Let wel: buiten UK wel postzegel kleven)
Tel: +171.278.2829, Fax: +171.278.0165
E-Mail: lab@gn.apc.org
Ze zijn ook te bezoeken op het Net waar een recent vernieuwde site je opwacht met een wereld aan informatie, enorm veel linken en nieuws bronnen ook: http://www.lab.org.uk
maandag, januari 03, 2000
Interculturele Communicatie en Intercultureel Management
In deze tijden van ongebreidelde liberalisering en privatisering is de nood aan verdraagzaamheid, zingeving en interculturele communicatie groter dan ooit. Wij zijn een vereniging van ontmoetingen. Onze reizen voeren ons naar de verste uithoeken van de wereld, maar evengoed naar onze eigen steden waar we de meest diverse mensen tegen komen. En waar we telkens weer met lege handen voor het raadsel staan. Want “ze zijn zo anders, mijnheer.” En toch zijn we allemaal mensen met dezelfde betrachtingen en behoeften. Deze Link is gewijd aan CIMIC, een uniek opleidingscentrum dat je een bredere kijk geeft op cultuur, economie en management in een ruime interculturele context. Vreemde culturen en continenten worden voortdurend met ons geconfronteerd. Het is dus zaak om hun analyses omtrent eigenheid, waardensystematiek, etniciteit, identiteit en nationaliteit te respecteren. Een gefundeerde reflectie en interculturele dialoog kan tot nieuwe vormen van economisch handelen leiden waar de mens en het hele ecosysteem beter van worden. Het gaat volgens Cimic niet zo zeer over ‘ontwikkeling,’ maar over hoe culturen (geweldloos) met elkaar kunnen communiceren en elkaar kunnen ontmoeten. De ontmoeting met de ‘vreemde andere’ is in geen 100 jaar onderwerp van het (koloniaal) gesprek geweest.
“Het primordiaal belang van het bestaan van de ander ligt aan de basis van elke samenleving… Het is omdat er een ‘jij’ is (de ander) dat het ‘ik’ bestaat. Het bestaan van de ander is eveneens een noodzakelijke en onmisbare voorwaarde voor en in de menselijke en sociale ervaring. Opdat het bestaan van de ander zich zou kunnen waarmaken zijn er precieze en duurzame waarden nodig op het vlak van denken (waardensystemen, symboliek) en actie (politieke instellingen, economische middelen).
Vandaag de dag worden wij geconfronteerd met de noodzaak het algemeen belang weer op te bouwen. De wederopbouw impliceert aanzienlijke hervormingen op politiek, economisch, en sociaal vlak. De geschiedenis is geenszins afgelopen met de overwinning van de gemondialiseerde, geliberaliseerde, gedereglementeerde, geprivatiseerde en concurrerende kapitalistische markt ”
Cimic is een stichting van drie partners: de Katholieke Hogeschool Mechelen, Netwerk Culturen en AFS interculturele programma’s. Maar Cimic is vooral een onderzoeks- en opleidingscentrum: een open hogeschool die een uitgebreide tweejaarlijkse opleiding biedt, waarvan elke module en specialisatie apart te volgen is:
Module 1: Management, Economie en culturen
Module 2: Interculturele Communicatie en Internationale Samenwerking
Module 3: Cultuur en Diplomatie
Module 4: Cultuur en gezondheidszorg
Specialisatie 1: Afrika Specialisatie 4: Oost-Europa
Specialisatie 2: Azië Specialisatie 5: Cultuurbeleving en zingeving (Hoofdpakket)
Specialisatie 3: Latijns-Amerika
De lessen vinden plaats op avonden en tijdens het weekend in de lokalen van de KHM, Mechelen. Voor meer info, vraag de brochure aan met details van de volledige opleiding. Een website is momenteel in de maak.
CIMIC vzw, Zandpoortvest 13, 2800 Mechelen
Tel: 015/28.71.58 – Fax: 015/28.18.89 – E-Mail: cimic@khm.be
http://www.cimic.be
“Het primordiaal belang van het bestaan van de ander ligt aan de basis van elke samenleving… Het is omdat er een ‘jij’ is (de ander) dat het ‘ik’ bestaat. Het bestaan van de ander is eveneens een noodzakelijke en onmisbare voorwaarde voor en in de menselijke en sociale ervaring. Opdat het bestaan van de ander zich zou kunnen waarmaken zijn er precieze en duurzame waarden nodig op het vlak van denken (waardensystemen, symboliek) en actie (politieke instellingen, economische middelen).
Vandaag de dag worden wij geconfronteerd met de noodzaak het algemeen belang weer op te bouwen. De wederopbouw impliceert aanzienlijke hervormingen op politiek, economisch, en sociaal vlak. De geschiedenis is geenszins afgelopen met de overwinning van de gemondialiseerde, geliberaliseerde, gedereglementeerde, geprivatiseerde en concurrerende kapitalistische markt ”
Cimic is een stichting van drie partners: de Katholieke Hogeschool Mechelen, Netwerk Culturen en AFS interculturele programma’s. Maar Cimic is vooral een onderzoeks- en opleidingscentrum: een open hogeschool die een uitgebreide tweejaarlijkse opleiding biedt, waarvan elke module en specialisatie apart te volgen is:
Module 1: Management, Economie en culturen
Module 2: Interculturele Communicatie en Internationale Samenwerking
Module 3: Cultuur en Diplomatie
Module 4: Cultuur en gezondheidszorg
Specialisatie 1: Afrika Specialisatie 4: Oost-Europa
Specialisatie 2: Azië Specialisatie 5: Cultuurbeleving en zingeving (Hoofdpakket)
Specialisatie 3: Latijns-Amerika
De lessen vinden plaats op avonden en tijdens het weekend in de lokalen van de KHM, Mechelen. Voor meer info, vraag de brochure aan met details van de volledige opleiding. Een website is momenteel in de maak.
CIMIC vzw, Zandpoortvest 13, 2800 Mechelen
Tel: 015/28.71.58 – Fax: 015/28.18.89 – E-Mail: cimic@khm.be
http://www.cimic.be
zaterdag, november 20, 1999
Inheemse volkeren: vele volkeren, één strijd.
Inheemse volkeren - dat is het jaarthema voor dit werkjaar van de Mensenrechten-werkgroep van Karavaan. Overal ter wereld staan de leefomgevingen van de eerste bewoners onder grote druk. Maar stilaan worden deze volkeren mondig. Ze verenigen zich en proberen het verzet te organiseren. In Azië is in 1992 het “Asia Indigenous Pact” opgericht. In Amerika proberen mensen zoals Rigoberta Menchu uit Guatemala en Daniël Zapata (niet verbonden aan de Mexicaanse verzetsbeweging) uit de V.S. de stem van de oorspronkelijke bevolking gehoord te krijgen. Ook in Afrika en in Oceanië staan de vertegenwoordigers op.
Als reisbegeleiders ontmoeten wij op haast al onze reizen deze volkeren. De typische discussie over de vermeende tegenstelling tussen ‘het recht op moderniteit’ tegenover het behoud van de eeuwenoude tradities verbleekt.. als je het begrip ‘recht op zelfbeschikking’ introduceert en daar grondig over nadenkt. Hoe je het ook draait of keert, zelfbeschikking staat of valt met de toegang tot onbevooroordeelde kennis, het juist kunnen inschatten van je eigen situatie in een complexe wereld waar domheid heerst.
Ook wij moeten op reis voortdurend situaties inschatten, wil je de wereld door de ogen van een vreemde bekijken dan is kennis van de context waarin de mens functioneert onmisbaar.
“Nuestra America es India y del sol” (Taki Ongoy II - Victor Heredia)
Toen in 1994 de Zapatistas ineens uit de bergen opdoken en het stadhuis in San Christobal bezetten, sloeg dat nieuws in als een bom. Tot dan toe was Mexico één van de beloftevolle groeiers in de derde wereld dat mooi de lesjes van het IMF en de Wereldbank opvolgde. Een land op weg om de eerste wereld te vervoegen, zonder lastige revolutionaire of anderszins linkse bewegingen die de stabiliteit van het neo-liberale régime konden bedreigen. Een régime in de vorm van de PRI, de partij van de geïnstitutionaliseerde revolutie die al sinds de Mexicaanse revolutie van 1910-1919 onafgebroken aan de macht is. En dat er overigens vooral om bekommerd is om de privileges van de heersende oligarchie en de multinationals in stand te houden. Met andere woorden, de rijke, voornamelijk blanke industriëlen en landeigenaars (deze laatste vooral ook in Chiapas). Dat Mexico tot 1994 geen echte verzetsbeweging van betekenis bezat, beviel vooral ook de VS, die de stabiliteit van het land roemde en met het vrijhandelsakkoord NAFTA aan de bedrijven vrij spel gaf om in het land te investeren. De gevolgen van dat nefaste akkoord laten zich vooral voelen aan de noordelijke grensstreken van Mexico waar duizenden voor een hongerloon werken op de industriële vuilbelten van de VS. Chemische storten, toxische stoffen in de gronden waarop de boeren hun gewassen verbouwen. Het ene schandaal na de andere steekt zijn vunzige kop op. Slechts weinige bewoners vinden gehoor bij het gerecht, vaak worden ze bedreigd of afgekocht met een geperverteerde gouden handdruk.
En dan waren er plots de Zapatisten en het EZLN (“Ejercito Zapatista de Libéracion Nacional”). Een lichte paniek maakte zich meester van de machthebbers. Het spookbeeld van centraal-Amerikaanse toestanden doemden op in hun hoofden (Nicaragua, Guatemala, El Salvador). In de VS fronsten investeerders hun wenkbrauwen. Het volk wil verandering, eist haar rechten op, de binnenlandse vijand roert zich.
Bij de laatste grote revolutie, in dat woelige tweede decenium van deze eeuw, hadden de revolutionairen hun werk niet kunnen afmaken - de landhervorming die ervoor moest zorgen dat de arme Indiaanse bevolking recht kreeg op eigen stukken land is nooit helemaal doorgekomen. Nog is er niets veranderd sinds de Spanjaarden 500 jaar geleden hun voorouderlijke gronden afnamen, de Indianen hadden gewoon geen eigendomsbewijs.. Feit is dat het probleem na al die eeuwen alleen maar prangender is geworden. De hoop laaide hoog op toen de kreet “Tierra y Libertad” klonk tijdens de Mexicaanse revolutie. Maar nadat de troepen van dictator Porfirio Diaz verslagen waren vond zijn conservatieve opvolger, Francisco Madero, het al welletjes en vroeg zijn generaals te stoppen. Eén man weigerde: de radicale Emiliano Zapata wilde échte landhervormingen, hij wilde overtollig hacienda-land verdelen onder de arme boeren. Zapata werd enkele jaren later vermoord maar zijn droom bleef leven. Dat de opstandelingen in Chiapas nu zijn naam kozen voor hun beweging was een natuurlijke keuze.
Eén januari 1994. Een gewapende groep landloze boeren vallen San Christobal, de voormalige hoofdstad van Chiapas, binnen en ‘veroveren’ alle overheidskantoren. Alhoewel ze enkele dagen later reeds verjaagd werden door het leger, een operatie waarbij 150 doden vallen, slagen ze er wel in de aandacht van de wereld op Chiapas te richten. Vanaf dat moment kent iedereen de gemaskerde en gewapende rebellen uit die obscure provincie tegen de grens van Guatemala aan. Zoals overal in Latijns-Amerika is het geweer op de schouder het symbool van verzet tegen de gevestigde macht. In de volgende jaren blijkt trouwens ten overvloede dat de agressie haast uitsluitend van het leger en de paramilitaire groepen komt. Deze laatste zijn huurlingen die betaald worden door de grootgrondbezitters en industriëlen van de regio, waarvan de meesten banden hebben met de PRI. Want vergis je niet, er zijn belangrijke belangen in het spel. Aan grondstoffen is Chiapas zowat de rijkste staat in heel Mexico. Het bezit enorme oppervlakten graasgebieden voor kuddes en veel vruchtbare akkergrond. Bovendien bestaan er vermoedens van grote oliereserves in de ondergrond van het Lacandoonse oerwoud.
Het beeld duikt op van die Lacandoonse man die naast je zat op die omgevallen boom aan de rand van het oerwoud, zijn woorden zakten zoals de tranen van een jonge rubberboom door je bewustzijn heen. Hij vertelde over de aanleg van de weg die de toeristen naar de archeologische site moest brengen. Terwijl de gerimpelde man met het lange haar een reuzemier wegpietst dat zich tegoed doet aan een zweetpareltje op zijn enkel, heeft hij het over de dieren die verdreven werden door de drukte die de komst van de weg met zich meebracht. De onrust bedient zich van een schuifelend taalgebruik, berustende blikken in de verte, een zekere frons in het aangezicht. Je kan niet anders dan hem gelijk geven.
Stel je voor dat deze haveloze groep rebellen die zich de Zapatistas noemen erin slagen de grootste bevolkings-groep in de regio te mobiliseren.. Een gevaar dat niet denkbeeldig is. De Mexicaanse regering, die de facto al deze belangen verdedigt, sloeg dan ook ook de schrik om het hart toen ze moest ontdekken dat uit de rest van het land heel veel sympathie en zelfs hulpaanbiedingen kwamen voor de rebellen in het zuiden. Geen wonder. De gemiddelde Mexicaan was er de jongste jaren ook niet beter op geworden met een economisch beleid dat vooral de hele rijken bevoordeelde. Mexico was op een bepaald ogenblik één van de grootste schuldenaars ter wereld, en zoals de gewone IMF doctrine voorschreef ging het daaropvolgende massale snijden in de overheidsbudgetten vooral ten nadele van onderwijs en gezondheidszorg (het nationale budget voor het leger is nooit gestopt met stijgen). Voor de Indianen in Chiapas is er nooit sprake geweest van degelijk onderwijs en betaalbare hospitalen. Goed, zeiden de Zapatistas, als de regering ons geen onderwijs en gezondheidszorg geeft, dan zullen we er zelf voor zorgen. Ze begonnen met het oprichten van autonome gemeenschappen, die zich onafhankelijk verklaarden van de Mexicaanse overheid, zonder evenwel op een scheiding van de staat aan te sturen - belangrijk detaïl. De gemeenschappen werden Aguas Calientes genoemd, naar de warmwaterbronnen waar Emiliano Zapata zich had gevestigd, maar waarvan de door hem gestichte gemeenschap achteraf werd vernietigd.
Ondertussen was hun, overigens bijzonder erudiete, woordvoerder, subcommandante Marcos, over de hele wereld bekend geraakt als het (gemaskerde) gezicht van de rebellen en het EZLN. Zijn teksten en voordrachten die via eerst via de radio en naderhand vooral via internet massaal verspreid raakten maakten diepe indruk in vele delen van de wereld. Het duurde dan ook niet lang of de steun vanuit het buitenland kwam. Noord-Amerikaanse vrijwilligers organisaties, sommige Europese NGO’s waagden zich eraan - linkse bekenden uit de ganse wereld staken hun sympathie niet onder stoelen of banken (o.m. Daniëlle Mitterand was in 1996 te gast bij de commandantes). Van officiële instanties bestaan er enkel zware vermoedens dat Cuba de opstandelingen steunt, maar de meeste giften gaan naar de oprichting van de scholen en hospitalen. Tot, nog geen twee maanden geleden, de Mexicaanse regering die voornamelijk uit PRI getrouwen bestaat een wet door het parlement jaagde die het oprichten van autonome scholen verbiedt. Met andere woorden, de Indiaan heeft geen recht op degelijk onderwijs, bereikbaar en betaalbaar, en in zijn eigen taal. (In de Aguas Calientes zal worden les gegeven in het Spaans en in de Indiaanse talen). Alle buitenlandse vrijwilligers die kwamen meewerken aan de scholen, mogen dat nu niet meer. Ze beperken zich nu tot het ‘bezoeken’ van de gemeenschappen. Hun aanwezigheid is een waarborg voor het voortbestaan van de school.
Eerst weigerden ze geld voor de eenvoudige maaltijd. We drongen aan. Het zou de school ten goede komen. In aanwezigheid van de commandante en vijf getuigen wordt de kleine som overhandigd. Todo para todos, nada para nosotros (Alles voor iedereen, niets voor ons). De Indiaanse vergadercultuur is essentieel een volks-democratie. Alles wordt samen beslist. De vrijwilligers nemen afscheid terwijl de mist het dal binnenrolt.
We verlaten de gemeenschap met een warm gevoel.
Als reisbegeleiders ontmoeten wij op haast al onze reizen deze volkeren. De typische discussie over de vermeende tegenstelling tussen ‘het recht op moderniteit’ tegenover het behoud van de eeuwenoude tradities verbleekt.. als je het begrip ‘recht op zelfbeschikking’ introduceert en daar grondig over nadenkt. Hoe je het ook draait of keert, zelfbeschikking staat of valt met de toegang tot onbevooroordeelde kennis, het juist kunnen inschatten van je eigen situatie in een complexe wereld waar domheid heerst.
Ook wij moeten op reis voortdurend situaties inschatten, wil je de wereld door de ogen van een vreemde bekijken dan is kennis van de context waarin de mens functioneert onmisbaar.
“Nuestra America es India y del sol” (Taki Ongoy II - Victor Heredia)
Toen in 1994 de Zapatistas ineens uit de bergen opdoken en het stadhuis in San Christobal bezetten, sloeg dat nieuws in als een bom. Tot dan toe was Mexico één van de beloftevolle groeiers in de derde wereld dat mooi de lesjes van het IMF en de Wereldbank opvolgde. Een land op weg om de eerste wereld te vervoegen, zonder lastige revolutionaire of anderszins linkse bewegingen die de stabiliteit van het neo-liberale régime konden bedreigen. Een régime in de vorm van de PRI, de partij van de geïnstitutionaliseerde revolutie die al sinds de Mexicaanse revolutie van 1910-1919 onafgebroken aan de macht is. En dat er overigens vooral om bekommerd is om de privileges van de heersende oligarchie en de multinationals in stand te houden. Met andere woorden, de rijke, voornamelijk blanke industriëlen en landeigenaars (deze laatste vooral ook in Chiapas). Dat Mexico tot 1994 geen echte verzetsbeweging van betekenis bezat, beviel vooral ook de VS, die de stabiliteit van het land roemde en met het vrijhandelsakkoord NAFTA aan de bedrijven vrij spel gaf om in het land te investeren. De gevolgen van dat nefaste akkoord laten zich vooral voelen aan de noordelijke grensstreken van Mexico waar duizenden voor een hongerloon werken op de industriële vuilbelten van de VS. Chemische storten, toxische stoffen in de gronden waarop de boeren hun gewassen verbouwen. Het ene schandaal na de andere steekt zijn vunzige kop op. Slechts weinige bewoners vinden gehoor bij het gerecht, vaak worden ze bedreigd of afgekocht met een geperverteerde gouden handdruk.
En dan waren er plots de Zapatisten en het EZLN (“Ejercito Zapatista de Libéracion Nacional”). Een lichte paniek maakte zich meester van de machthebbers. Het spookbeeld van centraal-Amerikaanse toestanden doemden op in hun hoofden (Nicaragua, Guatemala, El Salvador). In de VS fronsten investeerders hun wenkbrauwen. Het volk wil verandering, eist haar rechten op, de binnenlandse vijand roert zich.
Bij de laatste grote revolutie, in dat woelige tweede decenium van deze eeuw, hadden de revolutionairen hun werk niet kunnen afmaken - de landhervorming die ervoor moest zorgen dat de arme Indiaanse bevolking recht kreeg op eigen stukken land is nooit helemaal doorgekomen. Nog is er niets veranderd sinds de Spanjaarden 500 jaar geleden hun voorouderlijke gronden afnamen, de Indianen hadden gewoon geen eigendomsbewijs.. Feit is dat het probleem na al die eeuwen alleen maar prangender is geworden. De hoop laaide hoog op toen de kreet “Tierra y Libertad” klonk tijdens de Mexicaanse revolutie. Maar nadat de troepen van dictator Porfirio Diaz verslagen waren vond zijn conservatieve opvolger, Francisco Madero, het al welletjes en vroeg zijn generaals te stoppen. Eén man weigerde: de radicale Emiliano Zapata wilde échte landhervormingen, hij wilde overtollig hacienda-land verdelen onder de arme boeren. Zapata werd enkele jaren later vermoord maar zijn droom bleef leven. Dat de opstandelingen in Chiapas nu zijn naam kozen voor hun beweging was een natuurlijke keuze.
Eén januari 1994. Een gewapende groep landloze boeren vallen San Christobal, de voormalige hoofdstad van Chiapas, binnen en ‘veroveren’ alle overheidskantoren. Alhoewel ze enkele dagen later reeds verjaagd werden door het leger, een operatie waarbij 150 doden vallen, slagen ze er wel in de aandacht van de wereld op Chiapas te richten. Vanaf dat moment kent iedereen de gemaskerde en gewapende rebellen uit die obscure provincie tegen de grens van Guatemala aan. Zoals overal in Latijns-Amerika is het geweer op de schouder het symbool van verzet tegen de gevestigde macht. In de volgende jaren blijkt trouwens ten overvloede dat de agressie haast uitsluitend van het leger en de paramilitaire groepen komt. Deze laatste zijn huurlingen die betaald worden door de grootgrondbezitters en industriëlen van de regio, waarvan de meesten banden hebben met de PRI. Want vergis je niet, er zijn belangrijke belangen in het spel. Aan grondstoffen is Chiapas zowat de rijkste staat in heel Mexico. Het bezit enorme oppervlakten graasgebieden voor kuddes en veel vruchtbare akkergrond. Bovendien bestaan er vermoedens van grote oliereserves in de ondergrond van het Lacandoonse oerwoud.
Het beeld duikt op van die Lacandoonse man die naast je zat op die omgevallen boom aan de rand van het oerwoud, zijn woorden zakten zoals de tranen van een jonge rubberboom door je bewustzijn heen. Hij vertelde over de aanleg van de weg die de toeristen naar de archeologische site moest brengen. Terwijl de gerimpelde man met het lange haar een reuzemier wegpietst dat zich tegoed doet aan een zweetpareltje op zijn enkel, heeft hij het over de dieren die verdreven werden door de drukte die de komst van de weg met zich meebracht. De onrust bedient zich van een schuifelend taalgebruik, berustende blikken in de verte, een zekere frons in het aangezicht. Je kan niet anders dan hem gelijk geven.
Stel je voor dat deze haveloze groep rebellen die zich de Zapatistas noemen erin slagen de grootste bevolkings-groep in de regio te mobiliseren.. Een gevaar dat niet denkbeeldig is. De Mexicaanse regering, die de facto al deze belangen verdedigt, sloeg dan ook ook de schrik om het hart toen ze moest ontdekken dat uit de rest van het land heel veel sympathie en zelfs hulpaanbiedingen kwamen voor de rebellen in het zuiden. Geen wonder. De gemiddelde Mexicaan was er de jongste jaren ook niet beter op geworden met een economisch beleid dat vooral de hele rijken bevoordeelde. Mexico was op een bepaald ogenblik één van de grootste schuldenaars ter wereld, en zoals de gewone IMF doctrine voorschreef ging het daaropvolgende massale snijden in de overheidsbudgetten vooral ten nadele van onderwijs en gezondheidszorg (het nationale budget voor het leger is nooit gestopt met stijgen). Voor de Indianen in Chiapas is er nooit sprake geweest van degelijk onderwijs en betaalbare hospitalen. Goed, zeiden de Zapatistas, als de regering ons geen onderwijs en gezondheidszorg geeft, dan zullen we er zelf voor zorgen. Ze begonnen met het oprichten van autonome gemeenschappen, die zich onafhankelijk verklaarden van de Mexicaanse overheid, zonder evenwel op een scheiding van de staat aan te sturen - belangrijk detaïl. De gemeenschappen werden Aguas Calientes genoemd, naar de warmwaterbronnen waar Emiliano Zapata zich had gevestigd, maar waarvan de door hem gestichte gemeenschap achteraf werd vernietigd.
Ondertussen was hun, overigens bijzonder erudiete, woordvoerder, subcommandante Marcos, over de hele wereld bekend geraakt als het (gemaskerde) gezicht van de rebellen en het EZLN. Zijn teksten en voordrachten die via eerst via de radio en naderhand vooral via internet massaal verspreid raakten maakten diepe indruk in vele delen van de wereld. Het duurde dan ook niet lang of de steun vanuit het buitenland kwam. Noord-Amerikaanse vrijwilligers organisaties, sommige Europese NGO’s waagden zich eraan - linkse bekenden uit de ganse wereld staken hun sympathie niet onder stoelen of banken (o.m. Daniëlle Mitterand was in 1996 te gast bij de commandantes). Van officiële instanties bestaan er enkel zware vermoedens dat Cuba de opstandelingen steunt, maar de meeste giften gaan naar de oprichting van de scholen en hospitalen. Tot, nog geen twee maanden geleden, de Mexicaanse regering die voornamelijk uit PRI getrouwen bestaat een wet door het parlement jaagde die het oprichten van autonome scholen verbiedt. Met andere woorden, de Indiaan heeft geen recht op degelijk onderwijs, bereikbaar en betaalbaar, en in zijn eigen taal. (In de Aguas Calientes zal worden les gegeven in het Spaans en in de Indiaanse talen). Alle buitenlandse vrijwilligers die kwamen meewerken aan de scholen, mogen dat nu niet meer. Ze beperken zich nu tot het ‘bezoeken’ van de gemeenschappen. Hun aanwezigheid is een waarborg voor het voortbestaan van de school.
Eerst weigerden ze geld voor de eenvoudige maaltijd. We drongen aan. Het zou de school ten goede komen. In aanwezigheid van de commandante en vijf getuigen wordt de kleine som overhandigd. Todo para todos, nada para nosotros (Alles voor iedereen, niets voor ons). De Indiaanse vergadercultuur is essentieel een volks-democratie. Alles wordt samen beslist. De vrijwilligers nemen afscheid terwijl de mist het dal binnenrolt.
We verlaten de gemeenschap met een warm gevoel.
Trefwoorden
Cultuur en toerisme,
Inheemse volkeren,
Latijns-Amerika
vrijdag, oktober 29, 1999
“Moet jij ook even ?” De beperkte duurzaamheid van het traditionele toerisme
Als fenomeen is toerisme redelijk recent, een gevolg van de grote sociale ontvoogding die vooral de tweede helft van deze eeuw kenmerkte. Nu overtreft de wereldomzet van de toeristische industrie die van de olie-, automobiel- en chemiesector. Je kan op dit ogenblik bezwaarlijk nog beweren dat de impact op de leefwereld van anderen uitsluitend positief is. Het wordt hoog tijd dat lange termijn visies ingang vinden in de hoofden en daden van vakantiemakers hier en ‘aan de overkant’. Kan overigens de vakantieganger zelf geresponsabiliseerd worden? Reizen naar andere streken dient terug een ontmoeting te zijn, met alle plichtplegingen die daar traditioneel bij horen.
Het woord ‘toerisme’ komt van de Engelse aristocratie die in de vorige eeuw romantische ‘Grand Tours’ ondernam naar het continent. In het zog van de industriële revolutie kwam er ook een sociale revolutie. Met de eerste betaalde vrije dagen kon nu ook de arbeider op vakantie. Maar pas in de jaren 50 en 60 kwam het massatoerisme goed op gang met de ontwikkeling van chartervluchten en ‘alles-in pakketvakanties’. Sindsdien is het reisgedrag van de westerse mens in een stroomversnelling terecht gekomen. Vakantie is nu een onderdeel van het algemeen consumptief gedrag. De vraag is al lang niet meer “eten we vandaag”, maar “wat eten we vandaag?”, niet meer “hebben we vakantie?”, maar “wat doen we met vakantie?” Het gedrag van de westerse mens krijgt hedonistische trekjes: in het keuzeproces laat hij zich leiden door de vraag waaraan hij het meeste genoegen zal beleven.
Blijkt dat deze verbruikersmentaliteit nefaste gevolgen heeft. Het volgende scenario liegt er niet om:
- Eén toerist in een kustdorpje van 200 inwoners wordt behandeld als een gast. Komen er 20 per week dan is de spanning merkbaar en beginnen lokale levenswijze en gewoontes onder druk te staan. Als dit uitbreidt tot 1000 per week dan is er een serieus probleem. Ieder van die 1000 bezoekers zal verwachten dat aan zijn maatstaven en wensen voldaan wordt. Onvermijdelijk vraagt dit investeringen voor allerlei faciliteiten: hotels, winkels, restaurants, wegen en toegang tot ontspanningsgebieden. Locale ondernemers trachten aan de vraag te voldoen en doen er hun financieel voordeel mee. Maar het zal niet lang duren of de lokale visser of landbouwer heeft moeite om nog werk te vinden. Arbeiders zoeken werk in de lucratieve toeristische sector. Grote investeerders zien brood in de ontwikkelingen en vrij snel verliest de locale bevolking de controle. Door sociale wrijvingen en door het volume van het geproduceerde afval degradeert de vakantiebestemming. De toeristen stappen op en laten vervallen toeristische installaties, vervuilde stranden en landschapen achter. De lokale bevolking kan niet meer terug naar de vroegere levenswijze.
Een reportage van NV De Wereld enkele jaren geleden toonde enerzijds de enorme toename van de prostitutie op enkele Caraïbische eilanden en anderzijds de onstellende naïviteit en arrogantie van de toeristen die de ‘alles-inclusief’ hotelcomplexen bevolken. De vakantiegangers laten zich vrijwillig opsluiten in luxueuze complexen, vaak met hoge muren en gewapende wachten die ervoor zorgen dat er zo weinig mogelijk contact is met de verarmde bevolking. Hún zuur verdiende belastinggeld gaat naar het bouwen van energieverslindende en dure installaties, want de toerist wil meer dan zijn gewone comfort thuis. Installaties die de eigen bevolking geen baat brengen en waarvan de opbrengsten naar het buitenland verdwijnen want de hotelketens zijn meestal in buitenlandse handen.
Vrouwen die geen uitweg meer zien komen in de prostitutie terecht, en waar aanbod is volgt de vraag vanzelf, westerse mannen op vakantie veranderen van brave huisvaders in hoerenlopers.
Untouchables
Het is één van de vele curieuze nieuwigheden die deze eeuw heeft voortgebracht, toerisme. Jaarlijks reizen grote aantallen westerlingen naar andere, materieel vaak minder bedeelde streken op aarde. Steeds meer mensen echter, gaan zich vragen stellen bij deze regelmatige migraties van buitenlanders die zoals een internationale schare van ‘untouchables’ zonder schijnbare bron van inkomsten neerstrijken tussen de broze gelederen van vreemde culturen. Samenlevingen die vaak al heel oud zijn en anders georganiseerd dan de moderne westerse maatschappij. De alomtegenwoordige druk van de westerse economische en culturele hegemonie is zo groot geworden dat hele beschavingen en fragiele maatschappelijke evenwichten onder vuur komen te liggen. En dan hebben we het nog niet over de grote armoede waarin grote bevolkingsgroepen moeten leven, mede ten gevolge van het enorme onevenwicht tussen Noord en Zuid. Dit alles zijn realiteiten die elk reiziger in het achterhoofd moet houden wanneer hij naar die andere wereld trekt. Naast het fundamenteel respect voor elke mens en zijn natuurlijke omgeving, in welke zin dan ook, is het erg belangrijk oorspronkelijke culturen te respecteren en een bescheiden attitude aan te nemen als vreemdeling.
Slechts door een opstelling die blijk geeft van openheid en eerbied kan je hetzelfde vragen van de lokale bevolking. Het gebeurt helaas maar al te vaak dat westerse arrogantie en nonchalance generatieconflicten en massale sociale ontwrichting tot gevolg hebben. Gelukkig blijkt er toch een tendens te bestaan onder tenminste een deel van de vele rugzaktoeristen om zich beter te documenteren omtrent de streken die ze bezoeken.
Laboratoriumcultuur
Iemand zei ooit dat je het loutere ontspanningstoerisme pas echt ontgroeid wanneer je een emotionele band aangaat met het land dat je bezoekt. Hoe leg je die band aan? Waar begin je wanneer een nieuwe einder, een nieuw continent aan je voeten ligt.. als bovendien de vreemde mensen die je zal tegen komen je reeds bij voorbaat hebben geplaatst in hun persoonlijke variant van de “tabel van toeristjev”. Alle prerogatieven ten spijt, langs beide kanten, ze zijn zo normaal, die vooroordelen, dat het iedere bewuste mens doet duizelen.
Maar ligt daar niet precies de uitdaging, dat punt waar velen opgeven, daar doorheen kijken.. en start voorbij die kloof niet de lange maar rijkgeschakeerde weg naar aanvaarding? Zodat je op een reizende dag in de bus plots merkt hoe je poëtisch geheugen een ankerpunt heeft gevonden - een moeder krijgt je blik in de gaten wanneer ze haar zoontje tegen de raam zet om te plassen. Ze lacht en vraagt: “Moet jij ook even?” Iedereen in de bus slaat dubbel en jij lacht mee. Op dat moment lach je niet slechts meer omwille van de situatie, neen, je lacht omdat er iets heeft plaatsgevonden dat zo bij uitstek menselijk is - je lacht omdat dit moment, deze mensen, dit land met al zijn problemen en verhalen je dierbaar is geworden. En tegelijk ben je rijker geworden.
Emoties als groeimiddel in je persoonlijkheidsvorming. Een tegenstrijdige boodschap voor de ‘laboratoriumcultuur’ die sinds Descartes onze gewesten in zijn ban houdt. Zou dat dan de culminatie van het reizen zijn? Trachten van die gevoeligheid, die liefde, ingang te doen vinden in alle uitingen van je gedrag en dat van je medereizigers. Komt respect dan niet vanzelf.. Want het proces van je grenzen verleggen is een stap die je ook leert buiten je eigen referentiekader te stappen. Emoties hoeven daarbij niet secundair te zijn, neen, ze kunnen de drijvende kracht worden achter dat groeiproces. Leren vanuit de buik, altijd en overal alert, tot de minuscule adertjes onder je opperhuid ademen wat je denkt en zien wat je inademt.
Reizen naar minder bedeelde streken op aarde is niet uit den boze. Het is een recht van elk mens de (artificiële) grenzen te overschrijden en zijn persoonlijke horizon te verbreden. Maar dit gaat enkel op indien de reiziger hierbij zijn verantwoordelijkheid niet verzuimt en alles en iedereen op zijn weg bejegent met het broodnodige respect en openheid. Zelfbeschikking van lokale bewoners is dan ook primordiaal, indien zij denken een stop te moeten zetten op het aantal buitenlanders dat hun land komt binnen vallen, dan kan je niet anders dan dat respecteren. Het spreekt tenslotte voor zich dat je best groot vertoon achterwege laat en bescheidenheid hoog in het vaandel draagt. Slechts dan kan reizen vruchtbaar en verrijkend zijn, in alle opzichten.
Het woord ‘toerisme’ komt van de Engelse aristocratie die in de vorige eeuw romantische ‘Grand Tours’ ondernam naar het continent. In het zog van de industriële revolutie kwam er ook een sociale revolutie. Met de eerste betaalde vrije dagen kon nu ook de arbeider op vakantie. Maar pas in de jaren 50 en 60 kwam het massatoerisme goed op gang met de ontwikkeling van chartervluchten en ‘alles-in pakketvakanties’. Sindsdien is het reisgedrag van de westerse mens in een stroomversnelling terecht gekomen. Vakantie is nu een onderdeel van het algemeen consumptief gedrag. De vraag is al lang niet meer “eten we vandaag”, maar “wat eten we vandaag?”, niet meer “hebben we vakantie?”, maar “wat doen we met vakantie?” Het gedrag van de westerse mens krijgt hedonistische trekjes: in het keuzeproces laat hij zich leiden door de vraag waaraan hij het meeste genoegen zal beleven.
Blijkt dat deze verbruikersmentaliteit nefaste gevolgen heeft. Het volgende scenario liegt er niet om:
- Eén toerist in een kustdorpje van 200 inwoners wordt behandeld als een gast. Komen er 20 per week dan is de spanning merkbaar en beginnen lokale levenswijze en gewoontes onder druk te staan. Als dit uitbreidt tot 1000 per week dan is er een serieus probleem. Ieder van die 1000 bezoekers zal verwachten dat aan zijn maatstaven en wensen voldaan wordt. Onvermijdelijk vraagt dit investeringen voor allerlei faciliteiten: hotels, winkels, restaurants, wegen en toegang tot ontspanningsgebieden. Locale ondernemers trachten aan de vraag te voldoen en doen er hun financieel voordeel mee. Maar het zal niet lang duren of de lokale visser of landbouwer heeft moeite om nog werk te vinden. Arbeiders zoeken werk in de lucratieve toeristische sector. Grote investeerders zien brood in de ontwikkelingen en vrij snel verliest de locale bevolking de controle. Door sociale wrijvingen en door het volume van het geproduceerde afval degradeert de vakantiebestemming. De toeristen stappen op en laten vervallen toeristische installaties, vervuilde stranden en landschapen achter. De lokale bevolking kan niet meer terug naar de vroegere levenswijze.
Een reportage van NV De Wereld enkele jaren geleden toonde enerzijds de enorme toename van de prostitutie op enkele Caraïbische eilanden en anderzijds de onstellende naïviteit en arrogantie van de toeristen die de ‘alles-inclusief’ hotelcomplexen bevolken. De vakantiegangers laten zich vrijwillig opsluiten in luxueuze complexen, vaak met hoge muren en gewapende wachten die ervoor zorgen dat er zo weinig mogelijk contact is met de verarmde bevolking. Hún zuur verdiende belastinggeld gaat naar het bouwen van energieverslindende en dure installaties, want de toerist wil meer dan zijn gewone comfort thuis. Installaties die de eigen bevolking geen baat brengen en waarvan de opbrengsten naar het buitenland verdwijnen want de hotelketens zijn meestal in buitenlandse handen.
Vrouwen die geen uitweg meer zien komen in de prostitutie terecht, en waar aanbod is volgt de vraag vanzelf, westerse mannen op vakantie veranderen van brave huisvaders in hoerenlopers.
Untouchables
Het is één van de vele curieuze nieuwigheden die deze eeuw heeft voortgebracht, toerisme. Jaarlijks reizen grote aantallen westerlingen naar andere, materieel vaak minder bedeelde streken op aarde. Steeds meer mensen echter, gaan zich vragen stellen bij deze regelmatige migraties van buitenlanders die zoals een internationale schare van ‘untouchables’ zonder schijnbare bron van inkomsten neerstrijken tussen de broze gelederen van vreemde culturen. Samenlevingen die vaak al heel oud zijn en anders georganiseerd dan de moderne westerse maatschappij. De alomtegenwoordige druk van de westerse economische en culturele hegemonie is zo groot geworden dat hele beschavingen en fragiele maatschappelijke evenwichten onder vuur komen te liggen. En dan hebben we het nog niet over de grote armoede waarin grote bevolkingsgroepen moeten leven, mede ten gevolge van het enorme onevenwicht tussen Noord en Zuid. Dit alles zijn realiteiten die elk reiziger in het achterhoofd moet houden wanneer hij naar die andere wereld trekt. Naast het fundamenteel respect voor elke mens en zijn natuurlijke omgeving, in welke zin dan ook, is het erg belangrijk oorspronkelijke culturen te respecteren en een bescheiden attitude aan te nemen als vreemdeling.
Slechts door een opstelling die blijk geeft van openheid en eerbied kan je hetzelfde vragen van de lokale bevolking. Het gebeurt helaas maar al te vaak dat westerse arrogantie en nonchalance generatieconflicten en massale sociale ontwrichting tot gevolg hebben. Gelukkig blijkt er toch een tendens te bestaan onder tenminste een deel van de vele rugzaktoeristen om zich beter te documenteren omtrent de streken die ze bezoeken.
Laboratoriumcultuur
Iemand zei ooit dat je het loutere ontspanningstoerisme pas echt ontgroeid wanneer je een emotionele band aangaat met het land dat je bezoekt. Hoe leg je die band aan? Waar begin je wanneer een nieuwe einder, een nieuw continent aan je voeten ligt.. als bovendien de vreemde mensen die je zal tegen komen je reeds bij voorbaat hebben geplaatst in hun persoonlijke variant van de “tabel van toeristjev”. Alle prerogatieven ten spijt, langs beide kanten, ze zijn zo normaal, die vooroordelen, dat het iedere bewuste mens doet duizelen.
Maar ligt daar niet precies de uitdaging, dat punt waar velen opgeven, daar doorheen kijken.. en start voorbij die kloof niet de lange maar rijkgeschakeerde weg naar aanvaarding? Zodat je op een reizende dag in de bus plots merkt hoe je poëtisch geheugen een ankerpunt heeft gevonden - een moeder krijgt je blik in de gaten wanneer ze haar zoontje tegen de raam zet om te plassen. Ze lacht en vraagt: “Moet jij ook even?” Iedereen in de bus slaat dubbel en jij lacht mee. Op dat moment lach je niet slechts meer omwille van de situatie, neen, je lacht omdat er iets heeft plaatsgevonden dat zo bij uitstek menselijk is - je lacht omdat dit moment, deze mensen, dit land met al zijn problemen en verhalen je dierbaar is geworden. En tegelijk ben je rijker geworden.
Emoties als groeimiddel in je persoonlijkheidsvorming. Een tegenstrijdige boodschap voor de ‘laboratoriumcultuur’ die sinds Descartes onze gewesten in zijn ban houdt. Zou dat dan de culminatie van het reizen zijn? Trachten van die gevoeligheid, die liefde, ingang te doen vinden in alle uitingen van je gedrag en dat van je medereizigers. Komt respect dan niet vanzelf.. Want het proces van je grenzen verleggen is een stap die je ook leert buiten je eigen referentiekader te stappen. Emoties hoeven daarbij niet secundair te zijn, neen, ze kunnen de drijvende kracht worden achter dat groeiproces. Leren vanuit de buik, altijd en overal alert, tot de minuscule adertjes onder je opperhuid ademen wat je denkt en zien wat je inademt.
Reizen naar minder bedeelde streken op aarde is niet uit den boze. Het is een recht van elk mens de (artificiële) grenzen te overschrijden en zijn persoonlijke horizon te verbreden. Maar dit gaat enkel op indien de reiziger hierbij zijn verantwoordelijkheid niet verzuimt en alles en iedereen op zijn weg bejegent met het broodnodige respect en openheid. Zelfbeschikking van lokale bewoners is dan ook primordiaal, indien zij denken een stop te moeten zetten op het aantal buitenlanders dat hun land komt binnen vallen, dan kan je niet anders dan dat respecteren. Het spreekt tenslotte voor zich dat je best groot vertoon achterwege laat en bescheidenheid hoog in het vaandel draagt. Slechts dan kan reizen vruchtbaar en verrijkend zijn, in alle opzichten.
maandag, september 04, 1995
Verantwoord tourisme.. 'Peru is a wonderful country.'
"Peru is a wonderful country," Met deze zin begint de Lonely Planet' travel survival Kit over het Latijns-amerikaanse land met één van de meest geweldadige tradities in Zuid-Amerika. Eén van de vele curieuze nieuwigheden die deze eeuw hebben meegebracht is het begrip toerisme. Jaarlijks reizen grote aantallen westerlingen naar andere, materieel vaak minder bedeelde streken op aarde. Steeds meer mensen echter, gaan zich vragen stellen bij deze regelmatige migraties van buitenlanders die zoals een internationale 'garde' van untouchables zonder schijnbare vorm van inkomsten neerstrijken tussen de broze gelederen van vreemde culturen. Samenlevingen die vaak al heel oud zijn en anders georganiseerd dan de moderne westerse maatschappij.
De alomtegenwoordige druk van westerse economische en culturele hegemonie is zo groot geworden dat hele beschavingen en fragiele maatschappelijke evenwichten onder vuur komen te staan. En dan hebben we het nog niet over de grote armoede waarin grote bevolkingsgroepen moeten leven, mede ten gevolge van het enorme onevenwicht tussen Noord & Zuid. Dit alles zijn realiteiten die elk reiziger in het achterhoofd moet houden wanneer ie naar die andere wereld trekt. Naast het fundamenteel respect voor elke medemens en zijn natuurlijke omgeving, in welke zin dan ook, is het erg belangrijk oorspronkelijke culturen te respecteren en een bescheiden attitude aan te nemen als vreemdeling. Slechts door een opstelling die blijk geeft van openheid en eerbied kan je hetzelfde vragen van de lokale bevolking. Het gebeurt helaas maar al te vaak dat westerse arrogantie en nonchalance generatieconflicten en massale sociale ontwrichting tot gevolg hebben.
Gelukkig blijkt er toch een tendens te bestaan onder de vele rugzaktouristen om zich beter te documenteren omtrent de streken die ze bezoeken. En een onontbeerlijk bestanddeel in hun bagage is een goede reisgids. De reisgidsenmarkt is, sinds de jaren '70 dan ook explosief gegroeid. Vele van die nieuwsoortige reisgidsen zijn ontstaan uit de ervaringen van de globetrotters die, eind jaren '60, de wereld rondtrokken en hun ervaringen wilden delen met het thuisfront. In de gidsen die daarop ontstonden ventileren ze altruïstische begrippen zoals openheid, communicatie en respect voor lokale omstandigheden. Nog een citaat: ..people-to- -people contacts undermine the inaccurate stereotypes and propaganda that racist and totalitarian governments invariably cause.' (Lonely Planet © South Africa).
Reizen naar de minder bedeelde streken op aarde is niet uit den boze. Het is een recht van elke mens de artificiële genzen te overschrijden en zijn persoonlijke horizon te verbreden. Maar dit gaat enkel op indien de reiziger hierbij zijn verantwoordelijkheid niet verzuimt en alles en iedereen op zijn weg bejegent met het broodnodige respect en openheid. Bovendien laat ie best groot vertoon achterwege en draagt ie bescheidenheid hoog in het vaandel. Slechts dan kan reizen vruchtbaar en verrijkend zijn, in alle opzichten.
De alomtegenwoordige druk van westerse economische en culturele hegemonie is zo groot geworden dat hele beschavingen en fragiele maatschappelijke evenwichten onder vuur komen te staan. En dan hebben we het nog niet over de grote armoede waarin grote bevolkingsgroepen moeten leven, mede ten gevolge van het enorme onevenwicht tussen Noord & Zuid. Dit alles zijn realiteiten die elk reiziger in het achterhoofd moet houden wanneer ie naar die andere wereld trekt. Naast het fundamenteel respect voor elke medemens en zijn natuurlijke omgeving, in welke zin dan ook, is het erg belangrijk oorspronkelijke culturen te respecteren en een bescheiden attitude aan te nemen als vreemdeling. Slechts door een opstelling die blijk geeft van openheid en eerbied kan je hetzelfde vragen van de lokale bevolking. Het gebeurt helaas maar al te vaak dat westerse arrogantie en nonchalance generatieconflicten en massale sociale ontwrichting tot gevolg hebben.
Gelukkig blijkt er toch een tendens te bestaan onder de vele rugzaktouristen om zich beter te documenteren omtrent de streken die ze bezoeken. En een onontbeerlijk bestanddeel in hun bagage is een goede reisgids. De reisgidsenmarkt is, sinds de jaren '70 dan ook explosief gegroeid. Vele van die nieuwsoortige reisgidsen zijn ontstaan uit de ervaringen van de globetrotters die, eind jaren '60, de wereld rondtrokken en hun ervaringen wilden delen met het thuisfront. In de gidsen die daarop ontstonden ventileren ze altruïstische begrippen zoals openheid, communicatie en respect voor lokale omstandigheden. Nog een citaat: ..people-to- -people contacts undermine the inaccurate stereotypes and propaganda that racist and totalitarian governments invariably cause.' (Lonely Planet © South Africa).
Reizen naar de minder bedeelde streken op aarde is niet uit den boze. Het is een recht van elke mens de artificiële genzen te overschrijden en zijn persoonlijke horizon te verbreden. Maar dit gaat enkel op indien de reiziger hierbij zijn verantwoordelijkheid niet verzuimt en alles en iedereen op zijn weg bejegent met het broodnodige respect en openheid. Bovendien laat ie best groot vertoon achterwege en draagt ie bescheidenheid hoog in het vaandel. Slechts dan kan reizen vruchtbaar en verrijkend zijn, in alle opzichten.
Abonneren op:
Posts (Atom)