Kritische Journalistiek in het toerisme-wereldje

Nooit gedacht dat de Vacature me zo aangenaam zou verassen. Het artikel "Safaritoerisme" op blz 24 van vorige week doet dat. Doorgaans blinken reisreportages niet uit van originaliteit. Als er al een kritische noot in te bespeuren valt dan gaat het over het comfort voor de toerist of de 'value for money'. Nico Schoofs deed het anders. Hij bezocht de Keniaanse Safariparken met een andere invalshoek. De vraag die hij zich stelde: "blijven de meeste safaridollars aan buitenlandse vingers kleven?" Een zelfde vraag kan je stellen in tientallen arme landen in het zuiden. De realiteit is helaas zo dat de winsten van de grootste bedrijfssector ter wereld grotendeels in het noorden worden gemaakt.

Journalist Nico Schoofs gaat onder meer na hoeveel de lokale arbeiders verdienen. Enkele jaren geleden liet de Britse ngo Tourism Concern een onderzoek uitvoeren naar de loon- en arbeidsvoorwaarden in de toeristische sector. De conclusies van het met Europees geld gefinancierde rapport waren - niet verassend- vernietigend. Ook de lonen die Schoofs vernoemd zijn niet denderend. Het is niet zo dat de kosten voor levensonderhoud in Kenia zoveel lager zijn als bij ons en vele mensen proberen met meerdere jobs de eindjes aan elkaar te knopen. De wildparken zijn dan nog ongeveer het enige onderdeel van het toerisme waarover de controle in binnenlandse handen ligt. Nico Schoofs haalt een onderzoek aan door de universiteit van Moi. De resultaten liegen er niet om: de grootverdieners zijn de touroperatoren, luxe-hotels en vervoersmaatschappijen. En die zijn haast allemaal in buitenlandse handen. En als het gaat over werkgelegenheid, hét argument dat steeds wordt aangehaald, dan blijkt het vrijwel uitsluitend te gaan om ongeschoolde en slecht betaalde arbeidersjobs. Het managment komt meestal uit het buitenland. Met de traditionele minderheden is het doorgaans nog erger gesteld. Het zelfde onderzoek vermeldt ook dat amper 2% van alle inkomsten uit het Maasai Mara Park terugvloeit naar de Maasai-stam.

Het feit dat de Keniaanse overheid een planning heeft voor zijn toerisme sector is goed. Dat blijkt tenminste uit het gesprek van de journalist met de directeur van de Kenya Wildlife Service. Maar waar is de inspraak met de bevolking? Waar zijn de impactstudies op sociaal en ecologisch vlak? In veel gevallen blijkt ook dat de lokale overheden waterdrager zijn voor de internationale investeerders. Vaak worden ze daartoe gedwongen door de internationale financiële instellingen en hun agenda van economische globalisering.

Schoofs stelde ook vast dat de Europese Unie zwaar investeert in het Keniaanse toerisme. Een reden om je zorgen te maken. Want doorgaans is de EU vooral bezig met het aanboren van nieuwe markten voor haar eigen bedrijven. Dat heet "de Lissabon agenda." Zo speelt de EU een voortrekkersrol in het GATS (Algemeen akkoord inzake de handel in diensten) akkoord waarbij landen in het zuiden verboden wordt om buitenlandse investeerders een strobreed in de weg te leggen. En ja, toerisme wordt daarin gedefineerd als een dienst die door toerisme ontvangende landen wordt geleverd. Op het weblog http:\\duurzaamtoerisme.blogspot.com hebben we daarover al verschillende keren bericht.

Schoofs stipt heel terecht aan als Belangrijkste pijnpunt: alle meerwaarde die door de industrie wordt opgestreken blijft in het westen. De ontvangende landen krijgen enkel de kruimels. Erger nog is dat de controle op de toerismestroom haast volledig ligt bij de touroperators die voor een groot stuk bepalen of er toeristen komen of niet: het is hun marketingmachine die de toeristen lokt, ze beheersen vaak ook de luchtvaartroutes enz.

Landen in het zuiden moeten de kans krijgen een eigen toeristische infrastructuur uit te bouwen, in samenspraak met alle betrokkenen: de lokale bevolking en directe omwonenden, de belastingbetaler in het ontvangende land, lokale ondernemers, ngo's die met milieu, democratisering en duurzame ontwikkeling bezig zijn. Er bestaan reeds heel wat voorbeelden van goede projecten - het is dus wel mogelijk.

Het verschil exploiteren

Zondagmiddag 4 februari 2007 in het Zuiderpershuis. Landencocktail van Karavaan. Veel volk, verrassend veel volk zelfs voor een buitenstaander die niet tot de familie van de elkaar informerende reizigers behoort. Leuke sfeer, lekkere muntthee en straffe cocktails -blijkt later. In de luidruchtig verwarmde tent staat een debat op het programma over Beeldvorming, met focus op de invloed en verantwoordelijkheid van reality-tv: genre Toast Kannibaal, Peking Express, Stanley's Route. Ik heb erop aangedrongen dat de spiegel ook omgedraaid wordt: welk beeld creëren avontuurlijke reizigers van de wereld waarin ze zich begeven, wat is hun verantwoordelijkheid...

Want laat ons wel wezen: het zijn niet alleen productiehuizen die bewegende beelden de wereld rondsturen, het zijn niet alleen scenarioschrijvers die de realiteit zo regisseren dat ze als een perfect kader rond de eigen heroïsche daden past. Ludo Poppe, baas van Kanakna en bedenker van Peking Express, deed wat van hem verwacht werd. Hij hing een ingewikkeld discours op dat als een kom water voor Pontius Pilatus diende om zijn handen schoon te wassen van elke eventuele verantwoordelijkheid. Reality, betoogde hij, is fictie. De omgeving is een decor dat we regisseren om de enige echte werkelijkheid van de serie -de intermenselijke relaties en de psychologische reacties van de deelnemers- te kunnen tonen. Nu weten we van veel getuigenissen dat ook die reacties en relaties georchestreerd en geregisseerd worden, maar dat wou Poppe niet gezegd hebben. Ook Guy Swinnen -bekend van zijn Scabs en winnaar van de eerste Stanley's Route- vond dat er op dat vlak niet te veel geknoeid werd. Wat de representatie van de eigenlijke werkelijkheid -het decor dus- betreft, daar had Swinnen wel wat bedenkingen bij. Niet echt heel concreet, maar in het algemeen. Poppe bleef erbij dat reality niet over die realiteit ging. Het is wellicht juist, maar het klinkt wel heel Orwelliaans.

Intussen blijft natuurlijk de vaststelling dat de reality-series die zich in exotisch gebied wagen willens nillens een beeld overbrengen van de mensen, realiteiten en culturen bezuiden Algeciras. Het schokeffect van Toast Kannibaal vond ook geen genade in de ogen van Ludo Poppe, die wel heel tevreden was met de werkwijze van Peking Express (straks de Latijns-Amerika Express) waarbij "het decor" gevraagd wordt om de deelnemers gratis op te vangen, te voeden en te transporteren. Dat ze dat gratis doen, komt omdat dat zo hoort in hun cultuur.

En bovendien brengt de productieploeg van Kanakna geschenken mee voor de locals. Geen spiegeltjes, maar T-shirts met de opdruk van het programma waarvoor ze gratis hun medewerking en hun lamsbouten verleend hebben! My mother gave away my food and all I got was this lousy T-shirt. Dat Stanley daar zelf niet aan gedacht heeft. Een karavaan met dertig negers in magenta T-shirts waarop in blauwe letters Stanley's Route prijkt, geniaal toch? En als ze die T-shirts in extra large geleverd hadden, dan was dat probleem van die heidense naaktheid ook meteen opgelost.

Er was gelukkig ook nog een stem uit het behang. Karel Arnaut, antropoloog en werkzaam in de Vakgroep Afrikaanse Talen en Culturen aan de Universiteit Gent, maakte met enige regelmaat kanttekeningen bij de nieuwspraak van Poppe. Arnaut vond, bijvoorbeeld, dat we het niet alleen moesten hebben over het beeld dat de series -of de diaprojecterende en bloggende reizigers- creëren van de andere. Uiteindelijk is het volgens hem zeker zo interessant om ons af te vragen welk beeld we van onszelf creëren. 'We primitiviseren de andere, terwijl we onszelf -de Westerling, over die constructie wordt buiten de grenzen van Europa al snel geen vraag meer gesteld- presenteren als de bij uitstek mobiele passant. De Afrikaan mag niet stedelijk of hedendaags zijn, maar moet primitief en aan de grond gebonden zijn. De westerse deelnemer passeert, verblijft kort en vertrekt dan met dramatische vergezichten, helicopterbeelden en een voorbijgaande traan.'Bij een andere interventie parafraseerde Arnaut de goede oude Karl Marx. Vandaag gebeurt alles driemaal: als drama, als farce en ten slotte als reality-tv. In die laatste categorie hoort volgens Arnaut ook het grootste deel van de toeristische ervaring thuis: de wereld wordt een spektakel dat de honger naar avontuur en exotisme van de toeschouwer -alweer die Westerling- moet stillen.

Tenslotte speelde Arnaut ook met het beeld van de tourist bubble. Wie Club Medgewijs naar verre landen gaat, zit opgesloten in een luchtbel die voor hem of haar gecreëerd wordt en die zorgvuldig de klanken en stanken van de wereld buiten houdt. De avontuurlijke reiziger is niet fundamenteel verschillend, zegt Arnaut. Hij waagt zich dieper het binnenland in, maar heeft evengoed de terugvalpositie van de ambassade of zijn reisbijstandsverzekering als de realiteit iets te letterlijk deel wordt van zijn ervaring. De avontuurlijke reiziger lijkt ook op de deelnemer van bijvoorbeeld Peking Express als hij zichzelf de kunstmatige beperking van een krap reisbudget oplegt. Bij ziekte of tegenslag komen dan toch de quasi onpeilbare middelen boven in de vorm van kredietkaarten of op de onderbuik verstopte harde valuta.Afsluitende opmerkingen van het panel gingen over de vraag of reality shows en toeristische ondernemingen de culturele diversiteit in de wereld vernietigen dan wel versteken annex toegankelijk maken. Ludo Poppe verwees naar ervaringen in Peru, waar lokale ngo's hem verteld hadden dat de enige manier waarop de rijkdom aan indiaanse culturen gehandhaafd kon worden in een wereld van economische globalisering erin bestond de juiste manier te vinden om de culturele eigenheid te exploiteren. Poppe vond de vertaling "uitbuiten" voor exploiteren iets te cru. Uitbaten zag hij wel zitten.

'One way or the other', blijft de vraag of het commercialiseren van culturele gebruiken een juiste manier is om diversiteit te behouden. Misschien is het beter dat de huidige (uit het verleden geërfde) diversiteit verdwijnt in een vloeibare hedendaagse cultuur, dan dat ze gestold wordt in Bokrijkachtige voorstellingen die extra vervreemdend werken omdat ze dienen om buitenstaanders op hun exotische wenken te bedienen. Maar Afrikanen in jeans, dat verkoopt niet op tv, wist Poppe. Het voorstel van Guy Swinnen -een reality programma dat mensen dropt in reële Afrikaanse omgevingen zoals de Zuid-Afrikaanse townships- maakt alvast bij Kanakna geen kans. En volgens Poppe zijn de concurrenten nog veel minder ethisch dan zijn productiehuis. Gelukkig is er in Afrika ook gewoon eigen tv-productie en kunnen wij zo nu en dan eens genieten van bijvoorbeeld Yizo Yizo, een Zuid-Afrikaanse Het leven zoals het is: de secundaire school. Al zorgt de commercialisering van de media in Afrika ook niet echt voor de impuls om betere en meer doordachte tv te maken.

Gie Goris

[Dit verslag verscheen ook in De Karavaan, het ledenblad van de gelijknamige organisatie]

Europese Commissie te mild voor klimaatimpact luchtvaartsector

Eind 2006 stelde de Europese commissie haar plannen voor om luchtvaartmaatschappijen op te nemen in de handel in CO2. Maar uit de analyse van de Commissie zelf blijkt dat de plannen veel te zwak zullen zijn om de klimaatimpact van de luchtvaart substantieel te verminderen. De geplande vermindering in de emissies zal zelfs niet volstaan om 1 jaar groei van de sector te compenseren. Om echt effect te sorteren, zou de voorkeursbehandeling die de luchtvaartsector geniet, onder meer de uitzonderingen op brandstoftaksen en op BTW op tickets, moeten worden opgeheven.

Tijdens het publieke debat over de kwestie klaagden de luchtvaartmaatschappijen dat het oneerlijk zou zijn hen strikter te behandelen dan andere sectoren die nu al in de emissiehandel zitten. Maar de maximaal toegelaten emissies van de luchtvaart liggen 90% hoger dan hun uitstoot in 1990. Daar staat tegenover dat alle andere sectoren samen tegen 2012 hun uitstoot moeten laten dalen tot 8% onder hun uitstoot in 1990. Nochtans is het belang van de luchtvaart in de uitstoot van broeikasgassen niet te onderschatten. De sector is verantwoordelijk voor 3% van de uitstoot van broeikasemissies, maar neemt wel 5 à 12% van de klimaatimpact van de EU. Dat is het gevolg van de samenstelling van kerosine, en van het feit dat de emissies op grote hoogte plaatsvinden.

Het wetsvoorstel van de Europese Commissie dreigt een maat voor niets te worden. Om de klimaatverandering te beperken terwijl de uitstoot van de luchtvaartsector ongebreideld blijft groeien, zullen de andere sectoren hun uitstoot tegen 2036 met 80 à 100% moeten verminderen, een wel erg onrealistisch scenario.

In een reactie ging de USA al fel tekeer tegen de plannen van de EU om vanaf 2012 ook alle vluchten die de EU binnenkomen en verlaten op te nemen in het systeem. Ze stellen dat dit indruist tegen internationale handelsregels. Het feit dat het oorspronkelijke voorstel al fel is afgezwakt onder druk van de USA en de luchtvaartmaatschappijen, volstaat dus blijkbaar niet. De EU blijft er gelukkig bij dat deze maatregel wel degelijk te verzoenen valt met de handelsakkoorden.

Nieuwsbericht Europese Commissie

Reactie T&E

Een toeristische sector, grootste bron van ontwikkeling voor arme landen?

Het Wereld Economisch Forum vindt dat "ontwikkelingslanden het grootste potentieel hebben om een toeristische sector te ontwikkelen." Zo meldde vrijdag 2 maart een IPS bericht. Wat bedoelen ze daarmee? Hebben ze het echt over een nieuwe bron tot ontwikkeling voor de ontwikkelingslanden? Of bedoelen ze eigenlijk gewoon nieuwe markten die klaar liggen om ingepikt te worden door Westerse bedrijven die in de sector actief zijn? Dat is namelijk al jaren de realiteit. De grootste bedrijfssector ter wereld wordt voor 80% beheerst door welgeteld vier multinationals: Airtours, Thomson, First Choice en Tomas Cook. Deze vier bedrijven romen het grootste gedeelte van de winst af voor de landen waar ze hun klanten naar toe sturen. En dat is bij uitstek het geval in ontwikkelingslanden.

Enkele jaren geleden, bij het opstarten van de GATS-onderhandelingen (Algemeen Akkoord over Handel in Diensten) dook het toerisme als sector op in de teksten. Na de liberaliseringsrondes voor de handel in goederen waren diensten aan de beurt. Geheel in de neoliberale geest van de WTO-onderhandelingen mogen ontwikkelingslanden geen strobreed in de weg leggen van de internationale toerisme-moghuls. Zo zouden ze hun eigen ondernemers niet mogen beschermen. Milieubeschermende maatregelen, maatregelen die cultuur e.d. beschermen zijn "onnodig handelsbelemmerend." Slechts één regel: vrije markttoegang voor iedereen... Wanneer dus het Wereld Economisch Forum spreekt over het "toeristisch potentieel van ontwikkelingslanden," dan hebben deze laatste alle reden om zich zorgen te maken.

Neem nu het -weliswaar extreme- voorbeeld van de cruise-industrie. Die wordt haast volledig beheerst vanuit Miami en enkele Europese steden. De bedrijven controleren alle aspecten van de reis. Toeristen betalen hun reis op voorhand. Op de eilanden zelf geven ze weinig meer uit dan schnabbels, als ze überhaupt al van boord gaan. De cruise-industrie forceert de lokale overheden om een dure haveninfrastructuur aan te leggen. Daarvoor gaan ze leningen aan op kosten van de belastingbetaler, in dit geval de verarmde eilandbewoner. Voor die investeringen krijgt het eiland nauwelijks iets terug. Alle voedsel voor de cruisetoerist wordt ingevlogen of meegenomen uit het vertrekpunt. De cruisetoerist eet en drinkt aan boord, zelfs souvenirs koopt hij vaak aan boord. Wanneer een eiland probeert belastingen te heffen op de schepen die zijn havens aan doen kan het bedrijf eenvoudig beslissen om het eiland niet meer aan te doen. Ondertussen verkommert de dure haveninfrastructuur... Milieugewijs is de balans ronduit negatief: de reuzeschepen spoelen op volle zee hun brandstof tanks, ze dumpen al hun afval in het water en ze varen fragiele koraalriffen stuk.

Voor de succesvolle all-inclusive formule is de lokale economische balans al niet veel beter: hier zijn de investeringen voor de lokale overheden vaak nog groter: er dienen vliegvelden aangelegd, wegen en nutsvoorzieningen - zaken waar de lokale bevolking overigens niet echt van profiteert want ze zijn exclusief op de toeristische infrastructuur gericht. Ook de lokale markten profiteren niet van de megacomplexen want alle voedsel wordt ingevlogen en toeristen wordt afgeraden om het hotel te verlaten. Enkele uitzonderingen daargelaten (o.m. Cuba) dwingen de toerisme-moghuls uiterst gunstige belastingrégimes af bij de lokale overheden. Bovendien controleren ze ook de vliegtuigmaatschappijen en dus de routes. Voor een eiland dat net een dure luchthaven heeft gebouwd is het een financiële ramp wanneer charters niet meer komen.

De all-inclusive formule maakt ondertussen steeds meer opgang. De toerist omarmt massaal de idee: je betaalt bij reservatie één enkele prijs voor je hele vakantie. De touroperators maken winst op elk aspect van de reis, ze strijken de volledige meerwaarde op van het economisch product. De toerisme ontvangende landen zijn veroordeeld tot het aanleveren van goedkope arbeid en het betalen van de kosten. Deze laatste overstijgen ruimschoots de baten van de schaarse werkgelegenheid.

Dit scenario zie je ook meer en meer opduiken in arme landen in Afrika en Azië. Vooral in landen die niet de middelen hebben om een eigen toeristische infrastructuur uit te bouwen die voldoet aan de hoge eisen van de Westerse toerist.

Het kan nochtans anders. Op vele plaatsen zien lokale toeristische initiatieven het licht. Dat kan gaan om charmante vissersdorpen die het toerisme in eigen handen nemen: ze zetten gemeenschappelijke activiteiten op, bouwen zelf de nodige infrastructuur zoals een lokale herberg en restaurant. Ze leggen ook regels op die het natuurlijk evenwicht helpen bewaren en bepalen quota voor het maximaal aantal toeristen dat hun dorp aan kan. Of het kan gaan om ecologische hotels in het woud, die uitgebaat worden door en voor de lokale bewoners. Maar ook bekende monumenten kunnen op zo'n manier beheert worden dat de lokale gemeenschap en bij uitbreiding de belastingbetaler van het land in kwestie er echt van profiteert.
Natuurlijk zal het helpen als landen in het zuiden de kans krijgen dergelijke initiatieven te steunen. Ze moeten een regelgevend kader kunnen opstellen dat de ontwikkeling van een eigen toeristische sector ondersteund en participatie van de lokale bevolking bevordert. Ze moeten een beleid kunnen voeren dat fragiele ecosystemen beschermt. En wanneer buitenlandse bedrijven willen investeren moeten voldoende waarborgen ingebouwd worden voor lokale winstdeelname. Alleen wanneer deze voorwaarden vervuld zijn, kan er sprake zijn van een echt potentieel aan ontwikkeling voor ontwikkelingslanden..

[Deze opinie verschijnt op 6 maart op de nieuwssite www.mo.be]

Lees ook: Sterke groei toerisme in Afrika

Ook Kenia’s nomaden en jager-verzamelaars laten hun stem horen op het WSF

Marc-Antoon De Schryver was voor IndyMedia op het WSF in Naïrobi. Hij had een kort gesprekje met Jane Meriwas van de Yiaku Peoples Association (YPA), één van de nomaden volkeren in Kenia. Een treffend zinnetje eruit: "Het toerisme floreert op onze kap, maar het zijn anderen die ervan profiteren." Dat is helaas nog steeds de realiteit. Eén van de uitdagingen van elk duurzaam-toerisme beleid is het zelfbeschikkingsrecht van de diverse minderheden die vaak machteloos moeten toekijken hoe er toerisme wordt uitgebouwd op hun kap. Het blijkt dat toerisme een belangrijk aspect is in een bredere context van marginalisering en verarming. Terwijl hun jongeren weg trekken en in de sloppenwijken rond de steden terecht komen, worden de winsten opgestreken door anderen.

Dit geldt bij uitstek voor nomadenvolkeren omdat je voor enige politieke participatie op zijn minst een vaste plek moet hebben waar je de banden met de formele staatsstructuren kan uitbouwen. Vele régimes in het zuiden hebben ook geprobeerd hun rondtrekkende minderheden een sedentaire levenswijze op te dringen om ze beter te kunnen controleren.
Stilaan staan er groepen op die zich laten horen. Maar het blijft huilen met de pet op. Toerisme is één van de kansen die minderheden hebben om een economische onafhankelijkheid te bereiken - maar dan moeten ze eerst een adequate vertegenwoordiging hebben naar buiten toe, en bovendien een vertegenwoordiging die erkend wordt in de hoofdstad.

Reisboeken – “De Karavaan van de verbeelding”

Een goed reisboek is goud waard. Dat weet iedereen die al eens zonder zat in de woestijn. Soms kom je dan wel eens een ander reiziger tegen die enthousiast een boek beschrijft als ‘must-read’ maar bij thuiskomst blijkt het niet meer verkrijgbaar. In Nederland startte in 2001 Reis-boek.nl, een online boekhandel in tweedehands en antiquarische reisboeken. Als je aast op een boek dat al uit de boekhandel is verdwenen en ook bij bijvoorbeeld De Slegte niet meer verkrijgbaar is, kan Reis-boek.nl uitkomst bieden.

De AfrikaNieuws Nieuwsbrief had een gesprek met Anne Janmaat, oprichtster van Reis-boek.nl.

GATS in een notedop

In termen van het dienstenakkoord GATS (General Agreement on Trade in Services) valt toerisme onder “modus 2,” wat wil zeggen dat bvb Indonesië toeristische diensten verkoopt aan buitenlandse toeristen. Het land ‘exporteert’ dus een dienst, alhoewel de gebruiker van die dienst (de toerist) zich naar Indonesië toe begeeft.

In het opzet van de GATS moeten alle diensten geliberaliseerd worden. Dat wil zeggen privatisering, vrije markttoegang zonder beperkingen en geen beschermingsmaatregelen om wat voor redenen ook, ecologisch, sociaal of gewoonweg om de eigen industrie te beschermen. Al deze beschermingsmaatregelen worden letterlijk omschreven als “onnodig handelsbelemmerend.”

Een land wil een investeerder verplichten lokale werknemers in dienst te nemen? Of het wil broze ecologische gebieden beschermen door toeristische exploitatie in te perken? Of zelfs akkoorden afsluiten met een inheemse bevolkingsgroep zodat deze haar rituele gronden beschermd zou zien? Vergeet het: “onnodig handelsbelemmerend.” Met andere woorden: het hele akkoord legt de weg open naar een uitverkoop aan de multinationals en is een ontkenning van het hele gedachtegoed dat aan de basis ligt van Duurzaam Toerisme.

De praktijk leert overigens dat veel landen in de voorafgaande onderhandelingen niet veel acht geslagen hebben op de draagwijdte van die markttoegang. In de EU hebben alleen Spanje, Griekenland, Portugal en Italië voorbehoud gemaakt bij de markttoegang in de toeristische sector en de kleinhandel, en dan nog enkel voor historische en artistiek waardevolle sites, niet voor waardevolle landschappen of biotopen. De kans is dan ook groot dat overheden de toevloed van hotels of souvenirwinkels in bepaalde gebieden niet zullen kunnen beperken. Hetzelfde valt te vrezen voor het beslag dat grootschalige toeristische projecten leggen op het schaarse water om hun plantsoenen, zwembaden en golfterreinen te voorzien. Ze hebben m.a.w. geen uitzonderingen aangevraagd en laten dus de GATS binnen dringen in hun binnenlandse wetgeving.

Lange nachten in Pakistaans Lahore

Een IPS bericht meldde dat het overdag schemert in de West-Pakistaanse stad Lahore door de immense luchtvervuiling. Boven de stad hangt een dichte mist die vooral 's winters, bij gebrek aan regen, hardnekkig is. Dat zou de oorzaak zijn, volgens een recent rapport van het Pakistaanse ministerie voor Milieu, dat er elk jaar 22.700 doden vallen als gevolg van de vervuiling. Onder de doden bevinden zich ook 700 kinderen. Die zijn veel sneller vatbaar voor ziekten als astma. Het Pakistaans Medisch Onderzoeksbureau vond bovendien hoge hoeveelheden lood in het bloed van kinderen die in grote steden wonen.

Duurzaam toerisme op Wereld Toerismeforum? Kritische zin gevraagd

[Overgenomen van de '6 minutes nieuwsbrief' nr. 20 van 29/11/'06]

Vanaf vandaag tot zaterdag verzamelen 5000 mensen in het Braziliaanse Porto Alegre voor Destinations 2006. Het is de derde jaartop van het Wereld Toerismeforum voor Vrede en Duurzame Ontwikkeling. De top zal vrijwel 140 voorbeelden voorgeschoteld krijgen van wat duurzaam toerisme wordt genoemd. Daarbij zal aandacht gaan naar bescherming van biodiversiteit, sociaal-economische ontwikkeling, waardering van culturele diversiteit en zelfs wereldvrede.Dat zijn alle nobele doelstellingen. En toerisme is in de wereldeconomie een belangrijke en groeiende sector, en moet dus zijn verantwoordelijkheid nemen. Maar enkele forse kanttekeningen zijn wel nodig. Spreken over duurzaam toerisme in het geval van een vakantie in de Braziliaanse Pantanal of in Maleisië is niet echt op zijn plaats. Vooral milieuverenigingen wijzen er op dat dergelijke verre vliegvakanties het eerlijke aardeaandeel van een volledig jaar van iemand opslorpen.Even misplaatst is de voorstelling dat toerisme een hefboom is voor een goede sociaal-economische ontwikkeling van landen. Op een debat in Antwerpen over het zogenaamde ‘pro-poor tourism’ zei professor Myriam Jansen-Verbeke ronduit dat “toerisme onderontwikkeling niet kan oplossen.” Daar viel ook te horen dat ‘pro-poor tourism’ wel een ongelukkige en te vermijden term is. De suggestie om te spreken van ‘Fair Tourism’ kreeg wel bijval. Die naam geeft aan dat – als er dan toch toerisme is – het dan maar beter zo duurzaam mogelijk kan zijn, met inbegrip van het zoveel mogelijk deel uitmaken van de lokale economie en het waarborgen van een leefbaar inkomen voor alle betrokkenen.

Wereld Toerismeforum
Pro-Poor Tourism Tweespraken debat
Pro-Poor Tourism

Rwenzori Park in Oeganda sluit overeenkomst met buren

Rwenzori Mountains National Park in Oeganda heeft een overeenkomst gesloten met hun buren over de bescherming van de grenzen van het natuurpark. In deze overeenkomst staat dat de dorpen die rond het park liggen het grensgebied mogen gebruiken voor landbouwactiviteiten. In ruil hiervoor verzorgen de boeren de bomen aan de rand van het inmense park.

De afspraak is onderdeel van een piloot-project dat is opgezet door het Wereld Natuur Fonds om de verstandhouding tussen het park en de dorpen eromheen te verbeteren. Ongeveer 200 boeren in de dorpjes Kasangali en Ibanda in Kasese district, Kisomoro in het Kabarole district en Musandama in het Bundibugyo district doen mee aan het project.

Dit soort projecten is de toekomst voor zowel het beheer van dit soort natuurparken als de overleving van de lokale bevolking. Het Rwenzori Mountains National Park beslaat bijna 100.000 hectare in west-Oeganda en herbergt het grootste deel van het Rwenzori gebergte inclusief Afrika op twee na hoogste berg: Mount Margherita (5,109 m). De gletsjers, watervallen en meren maken deze regio tot een van de mooiste berggebieden van het continent.

Kaarten on-line

Sinds de tijd van Mercator en wellicht lang ervoor zijn we gefascineerd door kaarten. Er is iets bijzonders aan de tweedimensionale voorstelling van de wereld om ons heen. Het landschap gevat in gekleurde vlakken en lijnen. Met een kaart kan je over de horizon kijken, opstijgen naar vogelperspectief en regio’s verkennen zonder je te verplaatsen. En met de huidige stand van de cartografie is er nauwelijks een plaats op de wereld waar je niet naar toe kan. Maar er kan nog veel meer dan kijken naar de wereld.

http://earth.google.com.
De kaartentoepassing van Google die je eerst om je computer moet installeren. Waarschijnlijk één van de meest fascinerende toepassingen op het internet. In ieder geval met een hoog gluurgehalte. Vanuit de ruimte kan je inzoomen tot op het niveau van je achtertuin. En ja, je kan die witte tuintafel zien staan. Vooraleer je nu halsoverkop naar je computer loopt, neen: de buurvrouw die ligt te genieten van de najaarszon kan je niet zien liggen. Personen zijn niet te herkennen, dat mag namelijk niet, gelukkig maar…
Leuk is verder dat je allerlei plaatsen kan toevoegen aan de kaart om eenvoudig van de ene naar de andere plaats te vliegen.

http://www.mapquest.com
Eén van de meest bezochte kaarten sites internationaal. Je kan plaatsen opzoeken of routes laten berekenen. Ook kan je allerlei wereld kaarten afdrukken of opzoeken via breedte en lengte graad.

http://www3.mappy.com
Waarschijnlijk de beste routeberekenaar voor de Benelux en Europa. Tegenwoordig hebben ze ook al luchtfoto’s. Vanzelfsprekend kan je de kaart of route binnenhalen op je pda, automatisch een onkostennota berekenen enz.

http://www.sasi.group.shef.ac.uk/worldmapper/index.html
Deze kaartensite is van een heel andere orde. De idee is dat ze voor verschillende gegevens het belang per land gaan aangeven door de kaart te vervormen. Zo zie je dat op een kaartje over bevolkingsaantallen China en India enorm opgeblazen worden tegenover hun werkelijke grootte. Je hebt kaarten die alle mogelijke statistieken visualiseren, o.m. over migratie en transport. Bij ‘ontvangers van toerisme’ merk je dat Europa plots het grootste continent is van allemaal. Bij armoede en slechte huisvesting nemen Afrika en Azië het grootste deel van de kaart in enz. Handig is dat je voor elke kaart een pdf document kan aanmaken waar alle gegevens en een woordje uitleg bijstaan, klaar om te gebruiken in eender welke presentatie.

http://www.raremaps.com
Ben je verzot op oude kaarten, dan is deze site een haast onuitputtelijke bron. Het zal wellicht bij kijken blijven want om aan zo’n kaart te geraken moet je geld op tafel leggen. In sommige gevallen veel geld. Het gaat dan ook om originele stukken.

Duurzaam vervoer op reis onmogelijk of niet

Wie begin jaren ’70 van de vorige eeuw al bewust op vakantie ging, deed dat doorgaans met de auto: met heel het gezin in de break, en over de ‘route du soleil’ naar het zuiden. Dertig jaar later kiezen meer en meer mensen voor verder, véél verder, en dat betekent vliegen. Bovendien kiezen ze ook voor meerdere korte vakanties per jaar, en ook hier biedt vliegen het voordeel dat je relatief snel ter plaatse bent. Verdienen we dan zoveel meer dan onze ouders? Ja, onze koopkracht is gestegen, maar ook die van onze partner, want het gezinsbudget wordt nu doorgaans getrokken door tweeverdieners. Maar de belangrijkste reden is wellicht de daling van de vluchtprijzen en de explosie van het aantal bestemmingen dat binnen bereik is gekomen van een doordeweeks gezinsbudget.

Dit alles heeft ervoor gezorgd dat we elk jaar we met zijn allen 245 miljoen keren de wereld rond reizen. Over twintig jaar zal dat nog meer dan twee keer zo veel zijn. Onze reisplannen en vakantiegewoontes drukken zwaar op het leefmilieu. De aandacht voor duurzame verplaatsingen stijgt wel gelukkig en dat is maar goed ook. Door duurzaam te reizen kunnen we de aardbol blijven verkennen en genieten van al die mooie plekken en ontmoetingen. Zo kies je best voor duurzame mobiliteit: openbaar vervoer, met de fiets of te voet. Als je met het vliegtuig gaat, kan je de CO2-uitstoot die hierdoor veroorzaakt wordt compenseren (zie verder).

http://www.vakantievoetafdruk.nl
We kenden al de ‘ecologische voetafdruk.’ Wil je mee zijn, schrijf dan dit nieuwe ‘buzzword’ in je woordenschat: ‘vakantievoetafdruk.’ Gemiddeld gaan Belgen bijna drie keer per jaar op vakantie, waarvan de helft naar het buitenland. Reizen belast het milieu, of je nu met de autobus, de trein, de auto of het vliegtuig gaat. De manier van reizen, de bestemming, de activiteiten, het onderkomen, duur van de vakantie en het reisgezelschap bepalen de ‘mondiale voetafdruk’ van je vakantie, zeg maar, de hoeveelheid milieu die je vakantie kost. Op de site van de vakantieafdruk bereken je eenvoudig de voetafdruk van je vakantie in 5 stappen. Uiteraard kun je er ook de voetafdruk voor een geplande vakantie mee bepalen. Door het rekenmodel een paar keer achter elkaar te gebruiken en steeds je vakantie op een andere wijze in te vullen, kunt je je Voetafdruk verkleinen.Maak kennis met de nieuwe trend onder duurzame reizigers en bewust duurzame toeristen: klimaat gecompenseerd vliegen. We weten allemaal dat vliegen de meest vervuilende manier van verplaatsen is maar als je de wereld wil verkennen is het nu eenmaal moeilijk om niet langs een vliegveld te passeren… Je kunt natuurlijk trachten je vluchten te beperken tot de intercontinentale trajecten. Voor die vluchten kan je dan de geproduceerde CO² en methaan mee helpen compenseren via een hele reeks organisaties. Het komt erop neer dat ze voor jouw vlucht berekenen hoeveel bomen moeten gepland worden om jouw vlucht te compenseren, je betaalt hen daarvoor en je krijgt een certificaat dat geldt als bewijs. Een vlucht voor twee personen heen en terug naar Krakow in Polen kost je bijvoorbeeld 16 €. Deze vluchten heb ik gecompenseerd via www.greenseat.nl, de organisatie waar Joker sinds kort mee samenwerkt. Greenseat erkent 5 soorten reisoperatoren. Deze met 5 sterren hebben greenseat compensatie als vast onderdeel van de reizen die ze verkopen. Touroperators met één ster houden het bij een vermelding in brochure of website. Joker heeft (voorlopig) één ster. Je kan op de site trouwens de petitie ondertekenen om touroperators aan te zetten zich aan te sluiten en ook hun klanten te laten kennismaken met klimaat gecompenseerd vliegen. Spread the word!
Andere organisaties zijn www.treesfortravel.nl, www.carbonneutral.com (engelstalig, ook andere vormen van klimaat compensatie, een webwinkel met interessante hebbedingetjes zoals opdraaibare radiootjes enz.), www.CO2solidaire.org (franstalig), www.myclimate.org en www.atmosfair.de(duitstalig).

Zuid-Afrika wil meer zwarte toeristische ondernemers

Twee jaar geleden stelde minister Marthinus van Schalkwyk van Zuid-Afrika een Toeristische Raad in die moet werken aan betere participatie van de zwarte bevolking in de toeristische sector. “Toerisme is de sector waar tot nu toe het minst is veranderd als het gaat om participatie van de zwarte bevolking”, zegt Tami Sokutu, voorzitter van de raad. De raad heeft volgens Sokutu de opdracht gekregen ervoor te zorgen dat in 21 procent van de toeristische sector in 2009 in handen is van zwarten. In 2010 zal de toeristenindustrie in Zuid-Afrika extra in de kijker staan, omdat het land dan gastheer is van het WK-voetbal.

Tourism and Gats

Een nieuwe studie van Christine Plüss en Marianne Huchuli, geplubliceerd op de site van Equations. Dat GATS een bedreiging vormt voor lokaal georganiseerd toerisme, dat was al langer duidelijk (zie mijn bijdrage "GATS: Duurzaam toerisme is 'onnodig handelsbelemmerend'.”)

Waarom de VS een vrijhandelsverdrag met Ecuador willen

Een interessant overzicht op de webstek van Attac Vlaanderen voor iedereen die het fijne wil weten van al die protesten tegen de ALCA. De laatste jaren leek heel Latijns-Amerika haast verenigd in haar straatprotest tegen de gewraakte vrijhandelsplannen die de VS al jaren door de strot van de latijns-Amerikaanse leiders tracht te rammen. En met goede reden.

Cultuur is onmiddellijk goed voor toerisme

De Nederlandse staatssecretaris Europese Zaken heeft een punt. Hij wil het buitenlands cultureel erfgoed beschermen. Ook al gaat het om overblijfselen van slavenhandel en kolonialisme. Je kan je inderdaad de vraag stellen of "ontwikkelingslanden de herinneringen aan de Hollandse slavenhandel en kolonialisme niet liever van de kaart willen vegen?" Want het is natuurlijk even goed hún geschiedenis. Ook al hebben ze er erg onder geleden of misschien precies daarom, want net zo kunnen deze overblijfselen een getuige én een waarschuwing zijn tegen het imperialisme van weleer dat nog steeds door werkt in allerlei soorten relaties die er nu bestaan met deze landen. Economisch, politiek en sociaal-cultureel.
Een oud vestingstadje zoals Galle in Sri-Lanka is ook een stille getuige van de lange gemeenschappelijke geschiedenis die zulke veraf gelegen culturen met elkaar helpen en waarvan je het resultaat ook ziet in de multiculturele straten van Amsterdam.
Het toeristisch potentieel is er natuurlijk: de herkenbaarheid en tegelijk vervreemding is groot wanneer je als westers toerist ronddwaalt op een klein eilandje voor de kust van Gujarat, India, en daar stoot op een stokoud ommuurd kerkhof waar je op verweerde scheefgezakte en fel overwoekerder grafstenen oude nederlandstalig namen ontdekt.

‘Couchsurfing,’ de wereld is kleiner dan je denkt!

Zelden een zo eenvoudig idee zo goed uitgewerkt gezien. Couchsurfing is het ei van Columbus voor ieder reiziger die graag mensen ontmoet, die goedkoop wil reizen en die de warmte van een persoonlijke huiskamer verkiest boven de privacy van een onpersoonlijke hotelkamer (let op de vergelijking!). Via deze ‘community’ site ontstaan niet alleen virtuele groepen van mensen over de hele wereld, couchsurfing.com brengt mensen ook fysiek bij elkaar… op de sofa.

Stel je voor, je bent op zoek naar een verblijfplaats in Warsau, Polen. Je wil wel eens wat anders dan een hotel en je budget is beperkt. Maar vooral: je vakantie is pas geslaagd als je het gevoel hebt dat je je echt kan inleven in de lokale manier van leven. Ga dan naar http://www.couchsurfing.com en klik op CouchSearch! Wil je iemand contacteren om af te spreken, dan moet je eerst registreren, kwestie van de aanbieder een zekere mate van controle te geven over wie hij of zij in huis haalt (zie verder). Overigens kan je ook met meer dan één persoon gaan couchsurfen, in het profiel van de aanbieder staat vermeld hoeveel mensen die maximum kan ontvangen. En als je toch de privacy van een hotelkamer prefereert maar je wil wel graag lokale mensen leren kennen, dan kan je ook gewoon een aanbieder mailen en vragen of je hem of haar op een koffie mag trakteren in de hoop dat ie je spontaan aanbied om de stad te laten zien…

Ander scenario: je beschikt over een bijzonder comfortabele sofa of zelfs een ongebruikte logeerkamer en je hebt wel zin om nieuwe mensen te leren kennen. Trots op je eigen stad en popelend om buitenlanders rond te leiden? Schrijf je in op http://www.couchsurfing.com/register.html en je wordt gastheer of –vrouw voor andere couchsurfers uit de hele wereld.

De eerste vraag die een mens zich hierbij stelt is natuurlijk: wat met malafide reizigers die erop uit zijn van jouw gastvrijheid te profiteren en je zelfs te beroven of anderszins kwaad te berokkenen. Hier komen we op de kern van het concept ‘couchsurfing’ nl. het scheppen van nieuwe banden tussen mensen waarbij het netwerk zorgt voor de sociale controle. Je kan namelijk alleen maar in contact komen met een aanbieder als je zelf eerst lid wordt van het netwerk. Je krijgt dan een profiel waarop mensen informatie over jou kunnen lezen, bezoekers kunnen referenties schrijven na je bezoek of je kan linken maken met anderen waardoor je netwerk en daarmee je geloofwaardigheid als couchsurfer groeit. Het netwerk voorziet ook twee extra systemen van verificatie: alle informatie op http://www.couchsurfing.com/tips_safety.html

Ondertussen groeit het netwerk sterk en zijn in de periferie heel wat extra mogelijkheden toegevoegd. Zoals het een goede community site betaamt is er de mogelijkheid om groepen te vormen rond bepaalde thema’s. Verliefd op een stad als pakweg Mexico DF? Meld je dan aan als groepslid bij de bestaande groep (kijk op http://www.couchsurfing.com/groups.html) en ontmoet andere adepten. Zoek je gelijkgezinden rond eender welk idee of thema? Richt je eigen groep op of sluit aan bij een bestaande groep. Of organiseer gewoon een samenkomst voor couchsurfers.

Essentieel bij het ‘project,’ zoals de oprichters het benoemen, is het respect voor de lokale traditie. Er bestaat reeds een heuse ‘couchsurfing etiquette:’ http://www.couchsurfing.com/tips_etiquette.html die essentieel neerkomt op het respect van gast voor gastheer (of vrouw). Niets nieuws onder de zon dus maar eerder een herwaardering van eeuwenoude menselijke waarden. Of ga ik nu te ver? Tja, in een hotel hoef je natuurlijk niet echt na te denken over de situatie gast en gastheer. Met andere woorden: ga je couchsurfen, vraag dan niet of de gastheer voor je kookt maar kook zelf of neem hem of haar uit eten. Je betaalt tenslotte niets voor je overnachting. Nog beter: verras je gastheer (of vrouw) door een keertje de afwas te doen, een geschenkje mee te brengen of een bedankkaartje te sturen na je bezoek.

Een beklijvend verslag uit Nepal

Lieve vrienden,

Dag 6 van hevige protesten in Nepal.
Al 6 dagen leven mensen in angst, is er straatverbod, geen verkeer en telefoon en betogen jonge en arme Nepalezen in alle hoeken van het land. Ze eisen na jaren van terreur de aftreding van de Koning. Je kan hem op zijn minst en met het nodige bewijs een echte dictator noemen. Het laatste rapport van Human Right Watch spreekt over het hoogste aantal verdwijningen per aantal inwoners in de hele wereld.

In de bergdorpen wordt in vele plaatsen van het land deze weerloze bevolking bedreigd door én de Maoïsten én het regeringsleger. Men wordt gedwongen Dal Bath (lokaal gerecht) klaar te maken. Met het geweer op kinderen gericht. Kinderen (ik heb getuigenissen van kinderen tussen 12 en 14 jaar, ook meisjes) worden onder dwang in scholen en bij families gerekruteerd om aan te sluiten bij het Maoïstenleger. Ouders worden daarna geslagen en mishandeld door het regeringsleger omdat ze zogezegd sympathiseren met de Maoïsten. Ze kunnen nergens meer terecht. De 7 oppositiepartijen kondigden woensdag een vierdaagse protestactie aan.

Eindelijk weg met de terreur en de angst, die vaak aan het oog van de voorbij wandelende toerist ontglipt. Hun geloof maakt nu eenmaal dat ze niet klagen en dat ze steeds iedereen gastvrij ontvangen.
Dat ze dagen ervoor bedreigd werden, hun geld of rijst werd afgepakt, mannen zonder reden werden gearresteerd en vrouwen werden verkracht ontgaat menig toerist die enkel oog heeft voor het prachtige berglandschap.

Ondertussen zijn naar schatting 2 miljoen mannen tussen de 16 en 40 jaar het land uitgevlucht. Vaak zonder papieren en loon werken ze in Abu Dhabi, Dubai en Bahrein voor vele multinationals waar ze zwaar worden uitgebuit. De moderne slavernij en de ergste vorm van mensenhandel op dit eigenste moment. In Indië zitten ook veel Nepalezen op de vlucht. Een nooit geziene solidariteit van deze diaspora was gisteren te zien in de straten van Delhi, Mumbai en Bhopal.Met duizenden kwamen ze op straat. "We moeten eindelijk volhouden en blijven protesteren tegen de mensenrechtenschendingen, corruptie en het regime van de Koning. Dit zijn de dagen van onze toekomst en een nieuw Nepal".

Ze houden vol, ook al zijn het mensen die vaak moeten rondkomen met minder dan een dollar per dag, Nepal blijft het armste land van Zuid-Azië. In 60% van het land zijn alle ziekenhuizen en scholen gesloten. Nu staken alle dokters ook nog eens in de grootsteden. Voor de ziekenhuizen liggen zwaargewonden zonder enige hulp. Zelfs de materniteit werd uren gesloten. De dokters hopen zo op een signaal van ngo's, de internationale gemeenschap en media. Alleen hebben die andere interesses. Nepal zal terug op de kaart staan wanneer we eens zin hebben in een bergvakantie.

De stem van deze bevolking wordt voor de zoveelste keer niet gehoord. Geleverde minimi's klinken wel in de straten van de hoofdstad en richten zich zelfs op onschuldige burgers. De Koning liet weten dat de ordetroepen geweld mogen gebruiken tegen betogers die het straatverbod negeren. De Nepalezen zitten met duizenden en in groep op de straat protestsongs te zingen. Kinderen zijn totaal ontheemd en ver weg van hun familie en worden door de Maoïsten verplicht bussen op te blazen en geweren te dragen. Vandaag viel een zesde dode onder de burgers. We negeren alweer een vergeten conflict.

Saskia Van Nieuwenhove, journaliste